زمین آخرین فرصت بشر وآخرین شانس وی برای ادامه بقاست. اما بشریت به ویژه در طول سالهای اخیر با کره زمین رفتار خوبی نداشته است. آلودگی خاک، انباشت زباله ، آلودگی آب، امحای جنگل ها و انباشتن فضا از گازهای گلخانه ای همگی تاثیراتی است که بشر بر کره خاک گذاشته است.

روز زمین پاک مناسبت سالانه ای است که در ۲۲ آوریل مصادف با ۲ اردیبهشت در تمام دنیا با هدف افزایش آگاهی و تجلیل از محیط زیست کره زمین برگزار می شود. پیشینه این نامگذاری به سال ۱۹۶۹ و زمانی برمی گردد که فردی علاقمند به عرصه دین، علم و صلح به نام “جان مک مونل”  ایده برگزاری یک روز جهانی به نام روز زمین پاک را به منظور ایجاد آگاهی جهانی و نیز سپاسگزاری از مواهب زمین و منابع و ذخایر طبیعی آن در همایش یونسکو درباره محیط زیست مطرح کرد.  دبیر کل وقت سازمان ملل از این ایده استقبال کرد وبه این ترتیب این روز به یک روز جهانی در تقویم های سراسر دنیا تبدیل شد.

سازمان ملل هرسال شعاری را به این روز اختصاص می دهد. شعار سال ۲۰۱۸ ” نه به پلاستیک ” انتخاب شده است. که انتخاب آن به این دلیل است که تولید این محصولات پلیمری و مصرف آن با نرخ رشد قابل توجهی در جهان مواجه شده است.

این محصولات فرایند تجزیه بسیار آهسته ای داشته و به همین دلیل سالیان متمادی در پهنه های طبیعی و حتی در مراکز دفن باقی خواهند ماند و بی شک به دلیل خصوصیت دیرتجزیه پذیری، دارای اثرات زیست محیطی جبران ناپذیری بوده و با اصول و معیارهای توسعه پایدار همخوانی ندارند.

کیسه های پلاستیکی نمادی از فرهنگ مصرفگرای دنیای مدرن هستند. هزینه پایین کیسه هایپلاستیکی، در دسترس و بهداشتی بودن آن ها،آسانی حمل و نقل و نرخ بالای تحمل وزن، اینمحصولات را تبدیل به یکی از پر مصرف ترینمواد پلیمری کرده است.

انرژی و منابع صرف شده برای تولید اینمحصول از منابع تجدید ناپذیر نفت، زغال سنگو گاز طبیعی به علت به صرفه نبودن بازیافت آن،به هدر رفته و به چرخه انرژی باز نمی گردد. در این معنا، ما منابع تجدیدناپذیر و با ارزش خود رابرای محصولی که عموماً تنها بین ۱۲ تا ۲۰دقیقه در دست مصرف کننده باقی می ماند باولع سیری ناپذیر صرف می کنیم. پر واضح استکه این رفتار مصرفی هیچ توجیه منطقی،اقتصادی و زیست محیطی ندارد. مشاهداتنشان می دهند که آثار این محصول تنها محدودبه خشکی نبوده و این مواد پلیمری، جان بسیاریاز گونه های جانوری دریایی را تهدید می کنند.

کیسه های پلاستیکی مساله نوین و چالشبرانگیز جهان مصرف گرای ما هستندکه امروزهراه خود را به تمام عرصه های زندگی و طبیعتاطراف ما باز کرده اند، از مراکز دفن و دشت هایاطراف آن گرفته تا جنگل ها، زمین هایکشاورزی و مناطق دوردست اقیانوس ها. بسیاری از تحقیقات و گزارش های علمی تاییدمی کنند که کیسه های پلاستیکی سبک، حالا یکیاز سنگین ترین مشکلات مشترک سیاره ما شدهاند.

 از آنجایی که انعطاف پذیری و ماندگاریپلاستیک ها آن ها را تبدیل به یکی از پر مصرفترین مواد در جهان کنونی کرده است، هم اکنونبسیاری از شهرها و کشورها به دنبال اصلاحچارچوب های قانونی و آماده سازی زیرساخت هابرای کاهش استفاده از کیسه های پلاستیکی، منعاستفاده از آن ها و یا توسعه جایگزین هایی برایاین محصولات هستند.

سابقه و میزان استفاده از کیسه های پلاستیکی

استفاده مردم از کیسه های پلاستیکی از دهه۱۹۷۰ میلادی آغاز شد و این محصولات در دودهه آخر قرن بیستم همه گیر شدند کیسه هایپلاستیکی با دوام، سبک، نفوذ ناپذیر، در دسترسو ارزان هستند و از همین رو تولید و استفاده آنها در جهان به سرعت افزایش یافته است.

اگرچه به دست آوردن آماری دقیق از میزاناستفاده و دورریز کیسه های پلاستیکی درسرتاسر جهان وجود ندارد. سازمان های بینالمللی برآورد می کنند مصرف جهانی پلاستیکها از ۵/۱ میلیون تن در سال ۱۹۵۰ به ۲۴۵ میلیون تن در سال ۲۰۰۸ افزایش یافته است. این رشد ۱۶۳ برابری در طول حدود شصت سالنشان از محبوبیت روز افزون پلاستیک ها دارد.

سالانه حدود ۱ تریلیون کیسه پلاستیکی دور ریزمی شود . میزان تولید سالانه کیسه های پلاستیکی را بین ۴ تا ۵ تریلیون برآورد کرده اند . این رقم بدین معناست که هر یک از ساکنین کرهزمین سالانه ۱۵۰ عدد کیسه پلاستیکی دورریزمی کنند. تنها در اتحادیه اروپا سالانه ۵۷ تا۴۲۵ میلیارد کیسه پلاستیکی دورریز می شود.سرانه مصرف کیسه های پلاستیکی در اروپا بین۱۱۳ تا ۸۵۰ عدد برای هر نفر برآورد می شود .

در شهر تهران، بر اساس طرح آنالیز فیزیکی وشیمیایی صورت گرفته در سال ۱۳۸۷ ، کیسههای پلاستیکی ۲ درصد وزنی کل پسماندهایجامد شهری این شهر را تشکیل می دهندکه بالغ بر ۱۳۰ تن است.  اگر وزن متوسط هر کیسهپلاستیکی را ۱۲ گرم در نظر بگیریم میزان تولیدروزانه کیسه های پلاستیکی در شهر تهران معادل۱۰٫۰۰۰٫۰۰۰ کیسه پلاستیکی خواهد شد. دراین صورت دورریز سالانه این شهر حدود ۳میلیارد کیسه پلاستیکی خواهد بود

گزینه های جایگزین کیسه های پلاستیکی

پس از سال ۲۰۰۰ میلادی، در نتیجه جدی شدنچالش های زیست محیطی کیسه های پلاستیکیو همچنین گزینه های جایگزین متنوعی از جملهپلاستیک های زیست تخریب پذیر، پلاستیک های با پایه زیستی، پاکت های مقوایی، کیسه هایپلاستیکی ساخته شده از ترکیبی از مواد دستاول و مواد بازیافتی، کیف های پارچه ای ازالیاف نبافته و نیز الیاف بافته به بازار معرفی شدند.

قریب به اتفاق گزارش ها تایید می کنند که کیفهای قابل استفاده مجدد (از پارچه بافته یانبافته) دارای اثرات زیست محیطی به مراتبکمتری نسبت به کیسه های پلاستیکی معمولیهستند. اگرچه برای تحقق این امر کیف های باقابلیت استفاده مجدد حداقل باید ۵۰ بار مورداستفاده قرار بگیرند تا اثرات زیست محیطی آنها کمتر از کیسه های پلاستیکی معمول باشد.

دلیل این امر میزان ماده مورد نیاز برای ساختاین کیف ها و در نتیجه انرژی مورد نیاز برای استحصال ماده خام و همچنین حمل و نقل اینمحصولات است. با توجه به این موضوع، ترویجکیف های قابل استفاده مجدد تنها زمانی مطلوباست که در مورد حداقل دفعات استفاده اطلاعرسانی شود . اغلب گزارش های موجود در اینزمینه تاکید می کنند که پاکت های کاغذینامناسب ترین گزینه برای محیط زیست هستند.

 * کارشناس محیط زیست