در حالی‌که هر روز بر میزان ساختمان‌های آهنی و سیمانی افزوده می‌شود، کم‌تر افرادی به درختکاری روی می‌آورند؛ موضوعی که هم دین بر آن تأکید کرده و هم سنت. به پایان سال نزدیک می‌شویم و آخرین برگ‌های این ماه را ورق می‌زنیم و برای ورود به سال جدید خود را آماده می‌کنیم. زمانی که به تقویم نگاه می‌کنیم به نیمه‌های ماه اسفند که می‌رسیم روزی را در این نیمه مشاهد می‌کنیم که دست دوستی به سوی طبیعت دراز کرده است. درخت یکی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین نقش‌ها را درحیات زندگی بشر و موجودات روی زمین ایفا می‌کند؛ چراکه انسان و موجودات برای ادامه زندگی نیاز به اکسیژن دارند و درختان سالانه ۲۲ کیلوگرم دی‌اکسید کربن جذب و هوای سالم تقدیم می‌کنند.

درختان ریه‌های شهرهای صنعتی

صنعتی شدن جوامع بشری و پیشرفت صنعت و فناوری و افزایش فعالیت کارخانجات صنعتی باعث افزایش آلاینده‌ها در شهرها و اطراف آن‌ها می‌شود که درخت‌ها به‌عنوان ریه‌های یک شهر نقش مهمی در این معضل ایفا می‌کنند. درختان تکیه‌گاهی مطمئن برای توسعه اقتصادی و اجتماعی، بستری برای رونق کشاورزی، زمینه‌ای برای اشتغال، منبعی برای تولید چوب، زیستگاهی برای گونه‌های گیاهی و جانوری، منبعی برای تولید اکسیژن و تفرجگاهی برای گذران اوقات فراغت به‌وجود می‌آورند و دارای اهمیت بسیار زیادی هستند. به همین دلیل ۱۵ اسفند در تقویم ایرانی به نام روز درختکاری نام‌گذاری شده است. این روز بهانه‌ای شده است تا در پایان روزهای سال و با نزدیکی به روز طبیعت آن را پاس بداریم و این را بدانیم که درختان نیز حق زندگی دارند و آیندگان ما نیز باید از آن بهره‌مند شوند.

ایرانیان باستان برای هر جشن درخت می‌کاشتند

سنت درختکاری در ایران به سال‌های دور باز می‌گردد. تاریخ نشان می‌دهد که ایرانیان باستان برای هر روزی جشنی داشتند و در این جشن‌ها به درختکاری می‌پرداختند. ایرانی‌ها هرسال با کاشت درخت به استقبال بهار می‌روند و در واقع این کار نمادی از بازگشت زمین به زندگی است.

تاریخچه روز درختکاری

روز درختکاری ابتدا در سال ۱۸۷۲ و در ایالت نبراسکای آمریکا و در تاریخ ۱۰ آوریل (۲۱ فروردین)، توسط فردی به‌نام J. Sterling Morton برگزار شد و گفته می‌شود که در آن روز بیش از یک‌میلیون درخت کاشته شد؛ اما پس از مدتی این تاریخ به آخرین جمعه ماه آوریل انتقال یافت. امروزه بیش‌تر کشورهای دنیا روز درختکاری را محترم شمرده و در این روز به کاشتن درخت‌ها و نهال‌های متفاوت اقدام می‌کنند. البته تاریخ این روز با توجه به آب و هوای هر کشور متفاوت است و بیش‌تر سعی می‌کنند تا در زمانی از سال این کار را انجام دهند که درخت قابلیت رشد کردن را داشته باشد؛ برای مثال می‌توان به کشورهایی مانند آلمان، مصر، پاکستان، مکزیک اشاره کرد که روز درختکاری به‌ترتیب در روزهای ۵ اردیبهشت، ۲۶ بهمن، ۲۷ مرداد و دومین پنج‌شنبه از ماه جولای است.

پویش «یه عالمه درخت» در فضای مجازی

در اکثر نقاط دنیا روز درختکاری توسط سازمان‌های مردم‌نهاد (NGO) و گروه‌های مردمی برنامه‌ریزی و برگزار می‌شود. در ایران بزرگ‌ترین و مردمی‌ترین پویش درختکاری، پویش «یه عالمه درخت» است. این پویش طی دو سال تعداد هشت‌میلیون نهال کاشته است. پویش یه عالمه درخت در اسفند ۹۵ با طرح ایده جدید، افراد را در فضای مجازی قادر ساخت با استفاده از یک ربات تلگرام با و ساخت پوستر شخصی حمایت‌شان را از پویش یه عالمه درخت اعلام کنند. این طرح مورد استقبال بسیار قرار گرفته و بزرگ‌ترین پویش فارسی زبان و یکی از بزرگ‌ترین پویش‌های دنیا شد.

تصویب قانون حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی

یکی از برنامه‌های دولت ایران نیز در سال‌های اخیر، در راه توسعه فضای سبز کشور، کویرزدایی و جنگل‌کاری ۱۰ میلیون هکتار زمین است. البته درختکاری و گسترش فضای سبز، تنها به‌عهده دولت و روستاییان و باغداران نیست؛ بلکه هر فرد ایرانی در هر محیطی که مناسب باشد، خواه در باغچه کوچک خانه خود یا جلوی مغازه و کنار کوچه و خیابان، اگر تنها یک نهال بکارد، میلیون‌ها درخت، بر شمار درختان این مرز و بوم افزوده خواهد شد. حفاظت از درختان و جنگل‌ها و جلوگیری از نابودی آن‌ها، نیازمند عزم همگانی است. متأسفانه عده‌ای افزون‌بر نابودی درختان پرشمار، اقدام به قطع گونه‌های کمیاب درختی نیز می‌کنند. برای برخورد با این عده، مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۱، قانون «حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی» را به تصویب رساند. در این مصوبه درختانی ازقبیل شمشاد، گون، گردو جنگلی، بادام وحشی، پسته وحشی، زربین، سرخدار، سرو خُمره‌ای، فندق و زیتون طبیعی جزو ذخایر جنگلی محسوب می‌شوند.

۱۳۴/۴ میلیون هکتار درختکاری در کشور

براساس آخرین آمار سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور۱۳۴/۴ میلیون هکتار عرصه منابع طبیعی، شامل ۹/۱۶ میلیون هکتار جنگل، بیشه‌زار و درختچه‌زار، ۸/۸۴ میلیون هکتار مرتع، ۵/۲۲ میلیون هکتار بیابان به‌عنوان سرمایه‌های ملی و حیاتی در کشور وجود دارد. مهم‌ترین اقداماتی که در زمینه حفاظت از جنگل‌ها و مراتع صورت گرفته است می‌توان به احداث کمربند حفاظتی در حاشیه اراضی ملی به طول چهارهزارو ۳۱ کیلومتر، حفاظت از جنگل‌ها و مراتع با مشارکت مردم در سطح ۱۹ میلون هکتار، کاهش مصرف سوخت هیزمی از طریق تأمین سوخت فسیلی انرژی خورشیدی و ملزومات آن برای حداقل ۴۰ هزار خانوار عشایری و روستایی، توقف بهره‌برداری صنعتی و تجاری از جنگل‌های شمال از سال ۹۶ در اجرای بند «ف» ماده ۳۸ قانون برنامه ششم توسعه به میزان  ۴۴ میلیون و ۲۸۸ هزارهکتار اشاره کرد.

اهمیت درختکاری در اسلام

در ادیان و فرهنگ‌های مختلف جهان، درخت و درختکاری جایگاه خاصی دارد. دین مقدس اسلام نیز بشر را به کاشت درخت تشویق و ترغیب کرده است و بعضی از بزرگان دین به این امر اشتغال داشته‌اند. حضرت علی(ع) در مدینه باغ‌های خرمای فراوانی به‌وجود آورد و بیش‌تر آن‌ها را در راه خدا وقف کرد. پیامبر اکرم(ص) در این‌باره می‌فرمایند: اگر شخصی درختی بکارد یا مزرعه‌ای را به زیرکشت ببرد و انسان‌ها، حیوانات یا پرندگان از آن بخورند، این کار صدقه‌ای از طرف آن شخص شمرده می‌شود. این نشانگر تأکید و توصیه اولیای اسلام به حفظ و حراست از درختان و اهمیت درختکاری است.

انسان عامل نابودی جنگل است

رابطه انسان و طبیعت کاملاً دوطرفه است؛ اگر به آن احترام بگذارید مدت زمان بیش‌تری را به شما خدمت می‌کند؛ اما اگر آن را نادیده بگیرید به‌مرور مرگ آن را رقم می‌زنید. آتش‌سوزی‌های طبیعی، سیل و زلزله، برخی از عوامل طبیعی به‌شمار می‌روند که انسان کنترلی بر روی آن‌ها ندارد و جزئی از چرخه طبیعت هستند. در مقابل انسان، به روش‌های گوناگون، دانسته و ندانسته به‌جان منابع طبیعی می‌افتد و آن‌ها را به مرگ نزدیک و نزدیک‌تر می‌کند. بی‌احتیاطی جنگل‌نشینان، دامداران و آتش‌سوزی‌های جنگل‌ها و مراتع، عبور جاده‌های گوناگون از جنگل‌ها و مراتع، مدیریت اشتباه در عرصه منابع طبیعی و نبود آموزش صحیح تنها گوشه‌ای از اقدامات نادرست انسان هستند که قطع درختان و آلودگی هوا را منجر می‌شوند. به‌طور خلاصه روز درختکاری بهانه‌ای است برای این‌که ما به محیط زیست احترام گذشته و آن را احیاء کنیم یا حداقل آن را با دقت بیش‌تری نگهداری کنیم. امید است که با تلاش در این جهت، حتی با کاشتن یک نهال کوچک، کشوری زیبا و آباد را برای خویش مهیا کنیم که یقیناً کاری پسندیده است.