علی رمضانی کینچاه
شمال ما؛
سواحل، تالابها و شالیزارهای استانهای شمالی کشور به ویژه گیلان در فصول پاییز و زمستان بیش از هر زمان دیگری زیبا و دیدنی هستند و این زیبایی بینظیر مرهون میزبانی از پرندگان مهاجریست که مسافت هزاران کیلومتری سیبری و اروپای شمالی تا ایران را پرواز میکنند به امید آنکه از زمستان سخت قطبی در امان مانند و چند صباحی را برای زمستانگذرانی مهمان طبیعت دلانگیز ایران بزرگ شوند. این پرندگان که با آغاز فصل سرما و شروع یخبندان برای تامین غذای خود در سرزمینهای مبداء با مشکل مواجه میشوند، ناگزیر بالِ سفر به سوی سرزمینهای جنوبی میگشایند و مسیر طولانی دریایی و خشکی، شرایط سخت جوی همچون باران، طوفان و بادهای شدید، خستگی مفرط، کمبود غذا و خطر دورافتادن از مسیر اصلی را به جان میخرند تا به مقصد، بهشت این سوی دریا، یعنی شمال ایران برسند.
براساس سرشماریها هر پاییز و زمستان حدود دو تا سه میلیون پرنده به ضیافتِ خوانِ گسترده کشور ما میآیند و با توجه به کمآبی دریاچهها و تالابهای مرکزی، ترجیح میدهند که در سواحل، رودخانهها و تالابهای شمالی ماندگار شوند و یا آنکه رنج سفر طولانی به سواحل و جزایر خلیجفارس و دریای عمان را بهجان خسته خود بخرند. پرندگان زیبا و کمیابی همچون فلامینگو، پلیکان، قو، غاز، اردک، آبچلیک، کاکایی، خوتکا، لکلک، حواصیل و… به شمال ایران مهاجرت میکنند به امید گذران روزگاری خوش در سرزمینی بهشتی؛ غافل از آنکه تهدیدهای مختلفی در کمینشان نشسته است.
اولین تهدیدی که این پرندگان با آن مواجه میشوند «تخریب زیستگاه» است. بشر امروز بیمحابا و غیرمتعهدانه کمر به تخریب محیطزیست، نابودی اکوسیستم و زیستگاه حیوانات و پرندگان بسته است. نمونۀ این ادعا تالاب انزلی به عنوان یکی از مهمترین زیستگاههای استان گیلان است که در سالهای اخیر عمق آن از ۱۱ متر به یک متر رسیده و با توجه به هدایت فاضلابهای شهری، صنعتی، بیمارستانی و شیمیایی به این تالاب، حال و روز خوشی ندارد و در این شرایط نمیتواند اقامتگاه مناسبی بهویژه برای پرندگان مهاجر باشد و غذایشان را تامین کند.
تهدید دوم «شکار» است. شکارچیها با مجوز یا بدون مجوز، برای اِمرار معاش یا تفریح، با دامهای هوایی یا اسلحه، جان این پرندگان بختبرگشته را که گناهی جز ورود به خاک ایران ندارند تهدید میکنند. بازارچههای محلی شمال کشور در فصل سرما به بورس انواع پرندگان مهاجر و حتی گونههای کمیاب و در خطر انقراض تبدیل میشوند که نشان از شکار بیرویه و بیرحمانۀ این پرندگان دارد. کابوس «دام هوایی» که انواع پرندگان را بدون توجه به نوع گونه شکار میکند خواب مهمانان زمستانی را آشفته و سبب نگرانی فعالان حوزۀ محیطزیست شده است.
متاسفانه پرندگانی نظیر «اردک مرمری»، «اردک بلوطی» و «غاز پیشانی سفید کوچک» که تا چند سال قبل به وفور در منطقه رویت میشدند با وجود این تهدیدات بسیار کمیاب شده و در خطر انقراض قرار گرفتهاند و اکنون به ندرت مشاهده میشوند. شکار بیرویه و فلهای پرندگان مهاجر در شمال ایران باعث نگرانی بسیاری از کارشناسان و پرندهدوستان جهان بهویژه سرزمینهای مبداء شده تا جایی که به عنوان مثال فنلاندیها برای جلوگیری از انقراض «غاز پیشانی سفید کوچک» که اصلیترین زیستگاه جوجهآوریاش در آن کشور قرار دارد و به دلیل کاهش چشمگیر جمعیت به عنوان یک گونۀ حمایتشده بینالمللی محسوب میشود، دست به ابتکار عجیبی زدهاند که بسیار تاملانگیز است. کارشناسان حیاتوحش کشور فنلاند با کمک داوطلبان مردمی در فصل تولیدمثل، تخمهای «غاز پیشانی سفید کوچک» را جمعآوری کرده و زیر دیگر گونههای غاز وحشی قرار میدهند تا جوجههای متولدشده با والدین جدید به نقاط دیگری به جز ایران مهاجرت کنند و با تغییر تدریجی مسیر مهاجرت از خطر انقراض رهایی یابند.
جدیت سازمان حفاظت محیطزیست برای حفظ امنیت مناطق حفاظتشده با فرهنگسازی، افزایش تعداد محیطبان و تشدید اقدامات حفاظتی و همچنین تلاش برای تامین غذای کمکی پرندگان، مطالبهگری سازمانهای مردمنهاد محیطزیستی و مشارکت برای تامین امنیت و غذای مهاجران، ایجاد شغل پایدار برای شکارچیان بومی، جلوگیری از خرید و فروش پرندگان مهاجر در بازارهای محلی، آگاهسازی و جلب مشارکت ساکنان منطقه برای حفظ گونههای در معرض خطر انقراض و مهمتر از همه نگاه جدی به صنعت گردشگری پرندهنگر و تلاش برای رونق آن در منطقه میتواند از سیاهچاله شمال ایران، بهشت واقعی پرندگان مهاجر بسازد.
با ایجاد زیرساختهای پرندهنگری و رونق گردشگری پرندهنگر در شمال ایران بهویژه در تالابهای انزلی، بوجاق کیاشهر، کیاکلایه لنگرود، امیر کلایه لاهیجان، آق و استیل آستارا، سلکه، سیاهکشیم و سرخانکل صومعهسرا که از سکونتگاههای اصلی پرندگان مهاجر در استان گیلان محسوب میشوند میتوان علاوهبر ایجاد محیطی امن برای این پرندگان، درآمد سرشاری را نصیب بومیان منطقه و اقتصاد کشور کرد. قطعا درآمد حاصل از سفر گردشگران خارجی از سراسر دنیا به شمال ایران برای دیدن پرندگان کمیاب بسیار بیشتر از درآمد شکار آنها خواهد بود و دیگر در محافل بینالمللی از شمال ایران به عنوان سیاه چالهای که ناگهان صدها هزار پرنده را میبلعد یاد نخواهد شد. وقت آن رسیده است که اسلحه را بر زمین گذاشته، دوربین به دست بگیریم و به سوی افق توسعۀ پایدار گام برداریم.
* مدیرمسئول پایگاه خبری «شمال ما»
منتشر شده در مجله اینترنتی «ناجه»
.
.
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید