• صفحه نخست
• درباره ما
• تماس با ما

شمال ما؛ جوابیه دکتر سید محسن نساج حسینی عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی:

پیرو درج مطلبی تحت عنوان «آقای معاون! لطفاً به سوالات ما پاسخ دهید» در سایت شمال ما به قلم مدیر مسئول محترم، مورخ ۲۲/۷/۹۵، چند نکته را به منظور اطلاع رسانی (و نه در مقام پاسخگویی) لازم دیدم که به استحضار ایشان و خوانندگان محترم برسانم.

نخست این که بنده سید محسن نساج حسینی، رشته بیماری شناسی گیاهی، رتبه دو کارشناسی ارشد و رتبه یک دکترا از دانشگاه تربیت مدرس داشته و رساله دکتری خود را در موضوع تولید پروتئین نوترکیب در گیاه با استفاده از ویروس گیاهی (تراریخته موقت) دفاع نموده ام و وظیفه خود می دانم در موضوعاتی که مرتبط با تخصص اینجانب و مربوط به آینده کشور و جامعه کشاورزی است، در حد توان اطلاع رسانی نمایم. از این رو صراحت کلام داشته وخطاب قرار دادن افراد با عنوان پست سازمانی، نوعی مضحکه کردن دیگران دانسته و این کار را شایسته اهل رسانه نیز نمی دانم.

دوم، تصویری که همراه مطلب فوق کار شده است، هرچند از دیدگاه رسانه ای ممکن است برای عده ای جذاب باشد، ولی به هیچ عنوان با موضوع بحث همخوانی ندارد و در نگاه اول برای خواننده ذهنیت ایجاد کرده و نوعی پیش داوری نسبت به مطلب ایجاد می شود. لذا بهتر است ضمن اجتناب از شیطنت رسانه ای در مباحث علمی، در نقادی هم جانب انصاف رعایت شود.

سوم، به کار گیری فناوریهای نوین از جمله گیاهان تراریخته نه تنها عین بند هشتم سیاستهای ابلاغی رهبر معظم انقلاب در باب گسترش اقتصاد سبز است (زیرا به مقدار قابل توجهی از مصرف آفتکشها جلوگیری می کند)، بلکه از مصادیق اقتصاد مقاومتی است زیرا وابستگی کشور را به واردات سم و بذر کاهش داده و امکان مقابله با شرایط تنش خشکی و شوری را با استفاده از گیاهان مقاوم به این تنشها فراهم می نماید و عملکرد را در واحد سطح افزایش می دهد.

چهارم، موضوع به کارگیری گیاهان تراریخته نه تنها در کشور ما که در دنیا با چالش میان مخالفان و موافقان روبروست؛ ولی آن چه تاکنون به صورت مستند علمی منتشر شده حاکی از عدم اثر سوء این محصولات بر سلامت انسان و محیط زیست دارد. تنها چند گزارش معدود از اثرات مضر گیاهان تراریخته گزارش شده که پس از بررسی، دروغین بودن آنها بر جامعه علمی ثابت شده است. از جمله مواردی که بویژه خبرگزاری تسنیم (اینجا) در گزارش خود به آنها ارجاع داده است، یک گزارش از اریک سر الینی است که نتایج تحقیق ایشان در مجله ای منتشر شد و بعد از اثبات اشکالات عمده آن، از ایشان خواستند که مقاله اش را پس بگیرد و دانشمندان مقاله وی را در مورد اثر سوء ذرت ترایخته مردود دانستند (اینجا). البته نامبرده برای این تحقیق ۲/۳ میلیون دلار دریافت کرده بود. مورد دیگر مربوط به تحقیق خانم ایرینا ارماکوا روسی بود که نتایج تحقیقش را در کنفرانسی ارائه داد مبنی بر این که موشها با تغذیه ذرت تراریخته دچار سرطان و بیماریهای مزمن می شوند که مجله nature  طی مقاله مفصلی تحقیق ایشان را مردود دانست و مقاله ایشان هرگز در مجله علمی منتشر نشد (اینجا را بخوانید). تحقیق مردود دیگر مربوط به خانم کارمن بود که ادعا کرده بود سویای تراریخته روی معده خوک اثر سوء دارد و پژوهش نامبرده نیز در مجامع علمی مورد تایید قرار نگرفت (منبع). این موارد از آن جهت ذکر شد که این گزارشات دروغین مورد استناد برخی افراد داخلی و خارجی قرار گرفته تا نگرانیهایی را در باب استفاده از محصولات تراریخته ایجاد کنند. اما برای اثبات سلامت محصولات تراریخته و عدم اثر سوء بر سلامت موجودات مطالعات متعددی وجود دارد که با یک جستجو ساده می توان به آنها دست یافت (گزارش سلامتی تراریخته)(مقاله علمی) . لذا ادعای اینجانب در مورد عدم وجود مستندات علمی دال بر اثرات سو بر اساس تحقیق و بررسی و تحقیقات انجام شده از ابتدا تا کنون است. ضمن این که منکر ضرورت بررسی سایر اثرات موجودات تراریخته نبوده و برای هر بخش آن را لازم می دانم.

پنجم،موضوع تجاری سازی گیاهان تراریخته در منابع خبری خاصی به صهیونیزم نسبت داده شده است و برای بهره برداری سیاسی از این موضوع عنوان شده که تجاری سازی محصولات تراریخته باعث رساندن سود به شرکتهای اسرائیلی و آمریکایی می شود در حالی که علفکشهای وارداتی کشورما بیشتر چینی و سپس آلمانی و سوئیسی هستند و دیگر این که تنها شرکت مونسانتو و راکفلر تولید تراریخته نمی کنند بلکه در کشور ما گیاهان تراریخته بسیاری در دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی در قالب طرح های پژوهشی و رساله دکتری (مانند گیاهان مقاوم به ویروس، گیاهان تراریخت تولید کننده پروتئینهای صنعتی و …) تولید شده که ارتباطی به شرکتهای غربی نداشته و متکی به توانمندیهای داخلی و به کارگیری فناوریهای نوین بوده است (تولید گیاهان تراریخت تولید کننده مواد دارویی مانند انسولین در دانشگاه تربیت مدرس، تولید چغندرقند تراریخت مقاوم به ویروس در پژوهشگاه ژنتیک و دانشگاه شیراز و …). لذا انتساب موضوع تراریخته به صهیونیزم و اسرائیل و آمریکا تنها دستمایه ای برای سیاه نمایی و قانع کردن افراد غیرمتخصص و هیاهویی پوچ است. از طرفی بسیاری از پروتئینهای صنعتی و دارویی توسط موجودات تراریخته تولید می شود و سابقه و میزان مصرف آنها بسیار بیشتر از گیاهان تراریخته است (منبع) .

ششم، درخصوص نامه ۵۰۰ نفر از هموطنان در خصوص توقف تجاری سازی گیاهان تراریخته،  علی رغم احترام برای ایشان و تقدیر از نگرانی ایشان، همچنان این نامه را قابل استناد نمی دانم همانطور که تعداد بسیار بیشتری از اساتید، محققان و متخصصان کشاورزی در نامه دیگری خواستار تجدید نظر در ممنوعیت گیاهان تراریخته شده اند. استناد اینجانببه منابع علمی و سازمانهای بین المللی مانند گزارش سازمان جهانی غذا و دارو و سازمان بهداشت جهانی و موسسات و منابع علمی معتبری است که سلامتی این محصولات را تایید نموده اند (گزارش فائو).در مورد تاثیر گیاهان تراریخته در خاک نیز تحقیقات زیادی انجام شده که در یک نمونه که منبع آن در ادامه آورده می شود، نتایج پژوهش نشان داده که پس از کشت چند ساله پنبه تراریخت اثر معنی داری بر خاک نداشته است (منبع).

یادآوری این نکته هم ضروری است که مصرف بی رویه سموم و کودها، عدم آنالیز باقیمانده مواد شیمیایی در محصولات کشاورزی، تغییر کاربری اراضی کشاورزی به ویلا و …، قطع درختان و مشکلات حادتری که وجود دارد و در تخصص اینجانب نیست، نگرانیهای مهمتری است که متاسفانه به آن پرداخته نمی شود.

هفتم، در خصوص این که بیشتر خوراک دام و روغن خوراکی کشور وارد می شود، تراریخته هستند، طبق گزارشهای فائو ۹۰ درصد محصولات تجاری حاصل از سویا، کلزا و ذرت تراریختهاند و مستند آنها گزارش فائو (اینجا) است. به عنوان مثال در سال ۲۰۱۰، ایران ۵۷۹۰۰۱۴ میلیون تن ذرت به ارزش ۱۳۵۴ میلیون دلار از کشورهای آرژانتین، برزیل و اوکراین وارد کرده و پنجمین کشور وارد کننده ذرت در دنیا است. این در حالی است که ۹۰ درصد ذرت صادراتی آرژانتین (به عنوان دومین کشور صادر کننده) تراریخته است. در گزارش مذکور آمار سایر محصولات و میزان صادرات و واردات محصولات تراریخته نیز ذکر شده است. از آن جا که محصولات تراریخته به لحاظ ظاهری با محصولات عادی قابل تفکیک نیستند، گاهی تنها به خوداظهاری صادرکننده اکتفا می شود در حالی که شاید برای اطلاعات دقیقتر باید آزمایش شود. لذا در این زمینه مسئولان امر باید پاسخگوی آمار واردات و درصد ورود محصولات تراریخته باشند.

هشتم، منابع متعدد علمی از جمله سه آکادمی ملی علوم، مهندسی و پزشکی نتایج تحقیق روی گیاهان تراریخته را در بخشهای مختلف از جمله محیط زیست، سلامت انسان و سایر موجودات را طی یک کتاب منتشر کرده اند. در این کتاب به تحقیقاتی اشاره شده که با مشارکت بیش از ۵۰ دانشمند از سراسر دنیا روی محصولات تراریخت در مکانهای مختلف و با استفاده از ۹۰۰ پژوهش انجام شده است و بر اساس آن هیچ گونه خطری برای سلامتی انسان یا حیوان توسط محصولات تراریخته مشاهده نشده است. همچنین تنوع گیاهی در آمریکا طی سی سال گذشته مورد بررسی قرار گرفته و تفاوت معنی داری در کاهش تنوع گیاهی از سال ۱۹۹۶، یعنی پس از شروع کاشت گیاهان تراریخت وجود نداشته است (گزارش آکادمی).جمع بندی این گزارش تاکید می کند که محصولات تراریخته ایمن هستند (منبع).

نهم، با توجه به این که هر گیاه تراریخته صفت خاصی دارد، باید بررسیهای لازم در خصوص به کارگیری گیاهان متناسب با شرایط اقلیمی کشور انتخاب شوند و کلی نگری با چاشنی دید منفی به همه گیاهان تراریخته منطقی نیست. به عنوان نمونه با توجه به بحران آب در آینده، قطعا نیاز به گیاهانی هست که صفت مقاومت به خشکی و حتی شوری را داشته باشند و در نقطه مقابل، به کار گیری گیاهان تراریخته مقاوم به علفکش رانداپ، در الویت نیست. به طور ویژه در خصوص استان گیلان، کشت برنج مقاوم به آفات بسیار مفید بوده و از مصرف مقادیر بسیار زیادی سم جلوگیری می شود. یا در مورد بیماریهای ویروسی گیاهان، تنها راه مبارزه و جلوگیری از شیوع آن، کاشت گیاهان تراریخت مقاوم به ویروس است.در این زمینه، چغندرقند تراریخت مقاوم به بیماری رایزومانیا توسط محققان داخلی تولید شده که کاهش عملکرد ناشی از بیماری ویروسی را نداشته (اینجا را بخوانید)  و نتیجه افزایش درآمد کشاورز است؛ نه صهیونیزم در آن دخالت داشته نه شرکت های غربی سودی می برند؛ بلکه اقتصاد داخلی تقویت می شود.

لازم به ذکر است هیچ کدام از موافقان تجاری سازی گیاهان تراریخته موافق با واردات بذور تراریخته و محصولات آن نیستند و تاکید بر افزایش تولید ملی با استفاده از دستاوردهای بومی و داخلی است و در مرحله بعد امکان صادرات محصولات تراریخته و در نهایت افزایش سرانه درآمد بخش کشاورزی است. در این راه، جدا از مزایای شگرف در حوزه زیست فناوری، همگان به این مسئله تاکید دارند که باید کشت تراریخته با مدیریت و تحت نظارت متخصصان امر باشد، محصولات سالم، ارگانیک، تراریخته و محلی تفکیک و مشخص باشند، تحقیقات لازم و مداوم درباره استفاده از موجودات تراریخت انجام شود، احتیاطهای محیط زیستی و سلامتی انسان در نظر گرفته شود و بویژه در مورد محصولات کشاورزی مدیریت واردات به نفع تولید کننده داخلی و اقتصاد مقاومتی مد نظر قرار گیرد.

در پایان، امید است مسئولان امر در ایران اسلامی شرایطی را ایجاد کنند که به کارگیری فناوریهای نوین در علوم کشاورزی و علوم دیگر، مقدمات تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی مد نظر مقام معظم رهبری را فراهم آورند و موضوعات علمی و فناوریهای روز دنیا فدای سیاسی کاری و امور سیاسی نگردد.

به امید شکوفایی اقتصاد ملی

سید محسن نساج حسینی

عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی

۲۶/۷/۹۵