• صفحه نخست
• درباره ما
• تماس با ما

شمال ما؛

قطعا در تاریخ هر کشوری، برخی از روزها نقطه عطف مهمی در سیر تکاملی آن ملت محسوب می گردند.  دوازدهم فروردین سال پنجاه و هشت دقیقا یکی از همان روزهاست.  این روز از این منظر حایز اهمیت است که مبنای مشروعیت نظامی را فراهم آورد که در بیست و دوم بهمن ماه سال قبل آن با سرنگونی رژیم پهلوی به رهبری حضرت امام (ره) بنیانگزار جمهوری اسلامی ایران و با مجاهدت های مردم شکل گرفت.

اما علاوه بر مشروعیت سازی، دوازده فروردین با رسمی کردن قانون اساسی جمهوری اسلامی، نقطه آغازینی در فرآیند گفتمان سازی جمهوری اسلامی در عرصه ملی و جهانی محسوب می شود.

نوشتار حاضر ضمن تحلیل ساختاری گفتمان جمهوری اسلامی ایران به بایسته های این گفتمان در چارچوب شرایط فعلی کشور در حال حاضر یعنی دوران پسا برجام نظر خواهد افکند و ایده مرکزی آن این است که مقاومت رمز پایداری و موفقیت کشور و حافظ و ضامن استقلال ملی و عزتمندی آن می باشد.  قطعا تعین سال حاضر به سال اقتصاد مقاومتی: اقدام و عمل نیز توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی در همین راستا می باشد.

زایش گفتمان ها

باید دقت داشته باشیم که گفتمان ها نقش مهمی را در تحولات جهانی دارند و دارای تاثیر گزاری های مهمی هستند که یک شبه و دفعتا شکل نمی گیرند و غالبا با بسیج یک رهبری سیاسی و اجتماعی به وجود می آیند.  گفتمان های جدید جانشین گفتمان های قبلی قرار می گیرند و چاره های جدیدی را برای دردها، چالش ها و مشکلات مردم عصر خود پیشنهاد می کنند.

اولین و مهم ترین وجه گفتمانی جمهوری اسلامی ایران، احیای دین در عرصه سیاست ملی و نقش آفرینی آن در سیاست خارجی این کشور را به همراه داشت.  گفتمان غالب در امر سیاست و حکومت در ایران، منطقه و حتی سطح جهانی سکولاریسم و ابتعاد از ورود آموزه های دینی در عرصه سیاست بود. گفتمان جمهوری اسلامی که در قانون اساسی ایران نیز ترجمان مختص به خود را دارا می باشد ترکیب توآمانی جمهوریت و اسلامیت نظام را بر دوش می کشد که محور اسلامیت نیز ولایت مداری آن می باشد.

در این گفتمان ما شاهد ترکیب عقل و وحی در تشریع قانونی و سیاستمداری هستیم، یعنی تلاش بی نظیر و بی بدیلی در کشور ما پس از انقلاب اسلامی مبتنی بر عقل گرایی و در عین حال استفاده از تشریع و سنت انجام شده است.  به عبارت دیگر سعی شده که کشور داری و مبنای سیاست و حکومت هم بر اساس هدایت تکوینی یعنی عقل و هم هدایت تشریعی یعنی قرآن و سنت و وحی باشد.

باید در خاطر داشته باشیم که در دنیای مدعی مدرنیته این ترکیب گرایی بدون بدیل است و هیج کشوری را نمی توان در دنیای سیاست کنونی پیدا کرد که این تلاش را مد نظر داشته باشد و بخواهد که آن را به فعلیت مبدل کند.

همان طور که در قانون اساسی جمهوری اسلامی می بینیم، تاکید شده است که مشروعیت نظام، الگوی الهی می باشد ولی فورا پشت سر آن آمده است که این حاکمیت الهی به وسیله قانون و انتخابات تامین می گردد که امروزه تحت مدل مشروعیت قانونی و انتخاباتی مطرح است.  به عبارت دیگر گفتمان جمهوری اسلامی ایران ترکیبی از مشروعیت الهی و مشروعیت قانونی و انتخاباتی را با هم ارایه کرده است که در دنیای سیاست و حکومت معاصر بی نظیر تلقی می گردد.

جمهوری اسلامی در این راستا وفادار بوده است و ما سری مختلف انتخابات را در این چند دهه شاهد بوده ایم که آخرین آن در هفتم اسفندماه سال گذشته در قالب انتخابات مجلس شورای اسلامی و انتخابات مجلس خبرگان عمل شد که مشارکت بالای مردمی خود نشان دهنده موفقیت نظام جمهوری اسلامی در این مشروعیت سازی توآمان می باشد.

در دوازدهم فروردین پنجاه و هشت و با انجام همه پرسی و کسب اجماع بی نظیر اجتماعی در خصوص تایید جمهوری اسلامی ایران توسط مردم، عمل انقلابی و اسلامی مردم به یک نظام سیاسی قانونی و مشروع تبدیل شد.  نظامی که اکنون حرفهای زیادی را در قالب جمهوری اسلامی در منطقه، جهان اسلام و دنیای سیاست بین الملل داشت.

بن بست های گفتمانی انقلاب های پیشین

بی شک قرن بیستم قرن انقلاب های گوناگون بود که هر کدام گفتمان خاص خود را ایجاد کردند، رشد کردند، درخشیدند و اما با بن بست های گوناگون مواجه شدند و نهایتا در مقابل گفتمان های متعارض و مخالف سر تسلیم فرود آوردند و نهایتا افول کردند.

به عنوان نمونه انقلاب کارگری و کمونیستی روسیه در طلیعه قرن بیستم اینگونه بود که گفتمان پرولتاریایی، سوسیالیستی و اجتماع گرایی چپ مارکسیستی را در مقابل گفتمان سرمایه داری لیبرال مرکانتالیستی علم کرد.  گفتمان سرمایه داری لیبرالیستی که زاییده انقلاب های غربی به ویژه انقلاب فرانسه بود دچار بیماری استعمارگری و خلق نابرابری های فاحش اجتماعی و تضاد طبقاتی و بی اخلاقی های فساد آور شده بود.

گفتمان انقلاب کمونیستی، در ابتدا روزنه امیدی را برای مردم به ویژه در دنیای غرب ایجاد کرد.  مولفه ها و شاخصه های برجسته آن شامل ایجاد برابری فرصتها و حتی برابری نتایج، مبارزه با اردوگاه امپریالیستی و برابری طلبی توده های مردم آن قدر در این گفتمان جاذبه آفرید که می رفت گفتمان سرمایه داری لیبرالی را سخت در انزوای کیش و مات قرار دهد.

اما دنیای غرب به خود آمد و با آفرینش نظام تامین اجتماعی که شامل ارایه غرامت بیکاری، پرداخت یارانه ها، بیمه های درمانی و بازنشستگی و غیره به آسیب شناسی خود پرداخت و با انجام اصلاحات خود را از شر هیولای کمونیسم تا حد زیادی مصون نگه داشت، اگرچه هنوز بیمار است و سخت دچار بحران های گوناگونی است که بیان آنها در راستای اهداف این نوشتار نیست.

و اما نکته حایز اهمیت آن است که باید توجه داشته باشیم هر دوی این گفتمان ها امروز به بن بست رسیده اند و این تنها گفتمان اسلامی است که با درخشش خاصی با نقش آفرینی جمهوری اسلامی در دنیا مطرح می باشد.  امری که باعث خصومت و مواجهه به خصوص دنیای غرب شده است.

به عبارت دیگر، باید دقت داشته باشیم در کنار منابع انرژی ایران، اهمیت ژئوپلیتیک آن و غیره که پارامترهای قدرتی آن قطعا محسوب می شوند، ولی آن چه که حسد و حقد و خصومت قدرت های بزرگ غربی و به ویژه ایالات متحده آمریکا را به وجود آورده است قدرت روایت سازی گفتمانی جمهوری اسلامی است که در دنیای بن بست های مختلف راه جدیدی را برای بشریت گشوده است.

روایت گفتمانی جمهوری اسلامی ایران هویت آن است که با تعویض دولت ها و مجلس ها در ایران با توجه به میراث گفتمانی حضرت امام(ره) و مجاهدت رهبر بی نظیر ایران، حضرت آیت الله خامنه ای، سر جای خود بوده و خواهد بود.

برای همین است که به عنوان نمونه در سیاست خارجی، جمهوری اسلامی ایران اصول گفتمانی خود را دارا می باشد، و به دولت با گرایش چپ یا راست کاری ندارد، چرا که راهبرد یا استراتژی جمهوری اسلامی ایران مشخص شده است، اگر چه دولت های مختلف ممکن است که رویکردها یا تاکتیک های گوناگونی را برای نیل به آن اهداف عالیه بیازمایند.

مولفه های گفتمانی هویتی جمهوری اسلامی ایران

همان طوری که اشاره شد مولفه های گفتمانی هویت کشور ما هستند که در پویش انقلاب اسلامی ایران به رهبری حضرت امام(ره) زاییده شدند و در دوازدهم فروردین سال پنجاه و هشت به شکل یک نظام سیاسی منسجم و مشروع به طور رسمی شروع به فعالیت کرد.  اما نکته جالب گفتمان انقلاب اسلامی که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز مندرج شده است، عدم انحصار آن به یک کشور است.

این ایده های گفتمانی، ایده هایی تلقی می شوند که در بستر جمهوری اسلامی عمل می کنند اما دارای وجهه جهانی هستند و این گونه در منطقه، جهان اسلام و دنیای مستضفین در مقابل استکبار جهانی دارای مخاطبان خاص خودش می باشد.

این گونه است که امروزه آرمان خواهی های نظام جمهوری اسلامی به خواسته ای دلکش برای بسیاری از مردم در اقصی نقاط جهان تبدیل شده است و پایمردی و اخلاق گرایی اعمال شده در سیاست خارجی، اعتمادی را در این خصوص شکل داده است که سرمایه اجتماعی ایران در عرصه سیاست بین الملل محسوب می شود.

اما چه بود که این جذابیت و هواخواهی نسبت به گفتمان انقلاب اسلامی به وجود آمد؟  پاسخ اساسی به این سوال نهفته در مولفه ها و شاخصه های گفتمانی است.  عدالت خواهی، توجه به کرامت انسانی، ایجاد برابری فرصت ها، معنویت گرایی، مخاطب قرار دادن همه انسان ها، برابری و برادری انگاری جوامع انسانی، استقلال طلبی، نفی نظام سلطه، حمایت از مستضعفین صرف نظر از دین و قوم و نژاد و از همه مهم تر میان این ها ایده مقاومت بوده است.

مقاومت و پایمردی بر سر اصول فطری و حق طلبی جمهوری اسلامی ایران، سرمایه اجتماعی آن در داخل و خارج محسوب می شود.

به عنوان نمونه وقتی که بحث آزادی فلسطین در ابتدای انقلاب اسلامی مطرح شد، هرگز نشد که در این عرصه با مدل های غربی سیاست بازی، موضوع فلسطین را به سخره بگیریم و آن را وجه المصالحه برد و باخت های گوناگون قرار دهیم.

در موضوع هشت سال دفاع مقدس، مردم ایران یکپارچه و با وحدت ایستادند، و به دنیا گفته شد که سرانجام هیولای صدام که اعراب منطقه به ویژه سعودی ها و حامیان غربی از آن حمایت می کنند و می سازندش روزی گریبانگیر آن ها نیز خواهد شد و این گونه بود که نهایتا حقانیت جمهوری اسلامی ایران در قضیه تجاوز عراق به کویت نشان داده شد.

در قضیه سوریه و داعش، رهبر فرزانه جمهوری اسلامی به زیبایی فرمودند که دوران بزن و در برو تمام شده است و این طور نیست که آمریکا و سعودی در سوریه داعش و گروه های تروریستی را بپرورانند و نهایتا خودشان در امان باشند.   امروز این کلام حق رهبری ایران را در خیابان های پاریس و قتلگاه بروکسل به چشم خود عیان می بینند و این مردم این کشورها هستند که متاسفانه هزینه بی خردی و آز طلبی حاکمان آن را پرداخت می کنند.

سپاه پاسداران بزنگاه ایده گفتمان هویتی ایران

ایده مقاومت که امروزه در خطاب رهبر انقلاب اسلامی در ایده اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل به عنوان اندیشه عملیاتی سال گزینش شده است، بزنگاه هویتی و گفتمانی جمهوری اسلامی است.

همه آن چه که امروزه دستاورد انقلاب اسلامی است مدیون ایده مقاومت است که در آن همه ملت ایران کمک کرده اند و به ویژه نیروهای مسلح ما و باز به خصوص سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقشی بی بدیل ایفا کرده است.

با توجه به قانون اساسی جمهوری اسلامی در میان نیروهای مسلح ما نقش ویژه و منحصر به فردی به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران داده شده است و الحق و الانصاف نیز همه خدمتگزاران سپاه در دروان عمر این نهاد نظامی و انقلابی نقش خود را به خوبی ایفا کرده اند.

اگر سپاه نبود قطعا بسیاری از بحران ها می توانست اساس انقلاب اسلامی و ایران را با چالش و بحرانی بسیار جدی مواجه کند.  نقش بی بدیل سپاه در مقابل موج های ترور در اوایل انقلاب تاکنون، حماسه آفرینی سپاه و بسیج در کنار ارتش ایران در دوران افتخار آفرین و به یاد ماندنی دفاع مقدس که نهایتا به حفظ تمامیت ارضی ایران منجر شد.

مقاومت سپاه در مقابل توطئه های استکباری به رهبری آمریکا در قضیه های مختلف از حمله مزدوران به اسلام آباد غرب که رویای فتح تهران را در سر می پروراندند تا طراحی کودتاها نظامی را می توان اشاره نمود.

نقش بی بدیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در صیانت از فرودگاه های کشور و جلوگیری از موج هواپیماربایی تروریستی در کنار همکاری سایر دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی شنیدنی و گفتنی است.

سال هشتاد و هشت و موج فتنه به وجود آمده را باز نباید از خاطر برد که اگر سپاه و بسیج در کنار مردم و سایر نهادها و ارگان های موظف نبودند، می رفت که دشمنان بتوانند آمال خود را به کرسی بنشانند.

امروز تهران، سنندج، اهواز، خرمشهر، بانه، اسلام آباد، و  . . . مدیون درایت، هوشمندی و فداکاری، ایثار گری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در کنار سایر دستگاه های امنیتی و اطلاعاتی و همه مردم ایران است.  به طور خلاصه وحدت و یکپارچگی ملی و سرزمینی امروز ما در ایران حاصل این فداکاری هاست.

و باز امروز مدافعان حرم الگو های ستودنی و بی بدیل دفاعی ما هستند که با دشمن در خارج از مرزهای کشور در حال ستیز هستند که تا مرزهای ما به خطر نیفتند.  سپاه قدس ما آن سوی مرزها می رزمد تا بازرگان ما آسوده خاطر به تجارت مشغول باشد، استاد دانشگاه ما به راحتی به دغدغه دانشجویان بپردازد و شهروندان ما در این حیطه جغرافیایی خطرناک با امنیت زندگی کنند.

و باید گوشزد شود که این مدل ها همه جنبه دفاعی دارند و به عنوان عوامل باز دارنده در این منطقه خطرناک و پر از بحران عمل می نمایند و ما ناچار هستیم که برای حفظ امنیت شهروندان خود برای تحقق امنیت ملی هزینه کنیم.

بازدارندگی دفاعی و اقتصاد مقاومتی رمز موفقیت در تعامل سازنده با جهان

بنا بر این در این شرایط است که باید توجه داشت رویکرد جمهوری اسلامی ایران در گفتمان هویتی آن هرگز تهاجمی نبوده و نیست.  ایران قربانی موج ترور، توطئه و حمله های نظامی شده است اما هرگز، علیرغم تهمت های دروغین نخواسته که انقلاب خود را به خشونت و حمله نظامی صادر کند.

باید توجه داشته باشیم که در عرصه سیاست منطقه ای و بین المللی، آن قدر گفتمان هویتی ایران دارای جاذبه و انرژی مثبت است که همه انسان های فطرت جو و حق طلب خود به خود به سمت این ابر گفتمان انقلابی و فطری گرایش پیدا می کنند.

امروز صنعا، درعا، دمشق و بیروت، ریاض، نجف و بغداد، اسلام آباد، و حتی در اقصی نقاط دنیا آثار انرژی مثبت حق طلبی و عدالت جویی گفتمانی جمهوری اسلامی احساس می شود.  اصلا لازم نیست که ایران از اسلحه و تروریسم بخواهد استفاده کند، این کاریزمای انقلاب اسلامی ایران است که این جاذبه را به وجود آورده است و نمونه آخر آن هم رسوا شدن خصم در بدنام کردن ایران در قضیه هسته ای بود.

اما باید توجه داشته باشیم که هر آن چه امروز سرمایه اجتماعی ما در عرصه منطقه ای و بین المللی محسوب می شود، چیزی نیست جز پایمردی و مقاومت ما در عرصه های نبردی که خود آتش آن را هرگز نیافروخته ایم.

سرمایه جمهوری اسلامی ایران، هشت سال دفاع مقدس آن است، سرمایه ایران، تحمل و وحدت مردمان آن در قبال دهه ها تحریم های ناجوانمردانه آمریکاست و سرمایه ایران استقلال صنایع موشک سازی و تسلیحاتی آن است که به دست توانمند ایرانی حاصل شده است.

پیام حضرت آقا مبنی بر کشاندن ایده مقاومت در عرصه اقتصادی همین روایت است، یعنی تلاش شود که با مدیریت خوب دولت و با برنامه ریزی شایسته، از همه توان ملی استفاده شود که ایران به استقلال و خود کفایی اقتصادی برسد و بتواند در موقع خطر و تحریم، گفتمان هویتی خود را حفظ کند.  شعار داده نشود و الگوهای عملیاتی با اقدام موثر و سازنده طراحی شوند تا اشتغال ایجاد شود و معضل بیکاری برطرف گردد، اقتصاد شکوفا شود و اثری از رکود و تورم باقی نماند.

رضا سیمبر

استاد تمام گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه گیلان

منبع: فارس