مدتی است طرح های توسعه گرای شهرداری رشت صحنه جدال­های ناتمام مخالفان و موافقان طرح است. طرحهایی که در ذهن توسعه گرای شهردار جوان رشت خلق می شود حتی قبل از این که به منصه ظهور برسد مخالفان جدی در شورای شهر و رسانه های مخالف پیدا می کند. شورایی که اعضایش اگرچه به ثابت قدم به عنوان شهردار جدید رشت رای دادند اما برخی از آن­ها از همان ابتدا شمشیر را از رو در مخالفت با طرح های وی بسته اند. نمونه اش طرح خط ویژه در ناوگان حمل و نقل عمومی یا BRT است که به نظر مخالفین کمر محیط زیست شهری با اجرای این طرح شکسته خواهد شد. اگرچه BRT موافقان خودش را دارد که شاید هم تعدادشان بیشتر از مخالفین باشد اما در شرایط فعلی صدای آن­ها نسبت به طیف مقابل کمتر شنیده می شود.

هر طرحی قطعا اگر مطالعات اجتماعی و اقتصادی بر روی آن نشود، آینده مطلوبی نخواهد داشت، مثل عریض کردن ورودی های خیابان ها در مکان های پر تردد یا قطع درختان به منظور کاهش حجم ترافیک که بدون مطالعه انجام شدو خروجی مناسبی هم در پی نداشت. اما طرحی که به تمام زوایای آن نگاه می شود و قرار است اشتباهات گذشته که منجر به قطع درختان شده بود را تکرار نکند به نظر نمی رسد خیلی جای کار وایراد داشته باشد، اگرچه نباید فراموش کرد که یک طرح شهری مثل ساماندهی ترافیک در حین اجرا ممکن است با مشکلاتی هم مواجه شود که نیاز به انتقاد و اصلاح هم داشته باشد، اما کلیت ماجرا این است که پروژه BRT برای رشت ضروری است، شهری که تنها ۹درصد مسافرت های موتوری اش با وسایل حمل و نقل عمومی مثل اتوبوس انجام می شود، کاستی های فراوانی دارد. ۴۳درصد مردم ترجیح می دهند از تاکسی به جای اتوبوس استفاده کنند در صورتی که در شهرهای توسعه یافته به منظور کاهش حجم ترافیک ، افزایش ظرفیت و کارآمدی ناوگان حمل و نقل عمومی صورت گرفته است. BRT یا اتوبوس های تندرو برای شهری مثل رشت بسیار ضروری هستند اما باید آن را در قالب مجموعه کلی طرح نگاه کرد. BRT جزئی از یک مجموعه بزرگتری از طرح ساماندهی ترافیک است، اگر به طرح راه اندازی خط ویژه به عنوان تنها راهکار مقابله با ترافیک نگاه کنیم قطعا انتقادات زیادی می توان به این طرح گرفت، مثلا می توان از مسیر خط ویژه انتقاد کرد که بر چه اساسی و بر پایه کدام آمار و نتایج چه مطالعاتی این مسیر انتخاب شد؟ یا اینکه چقدر ملاحظات زیست محیطی در این طرح دیده شده است.

اما وقتی بر اساس نیاز توسعه ای شهر رشت به کل مجموعه ساماندهی طرح نگاه شود که شامل بهبود سیستم تاکسی رانی، کنترل هوشمند ترافیک و افزایش ناوگان حمل و نقل عمومی است نظرها قطعا تلطیف خواهد شد مگر اینکه مخالفت ها از روی مسائل شخصی و به دور از دغدغه های توسعه شهری بیان شود. که در این مورد خاص گذشت زمان خود به خود این افراد را غربال خواهد کرد.

اما چرا این طرح مخالفان زیادی دارد . اگرچه از زمان شروع به کار شورای شهر درسال ۹۲ دغدغه های زیست محیطی در بین برخی از اعضای شورا کمتر دیده شده اما ناگهان هجمه ای در قبال حفظ درختان شهری نسبت به طرح BRT شکل می گیرد. مخالفین که شامل برخی از اعضای شورا هستند به خاطر قطع تعدادی درخت معترض بودند، این درحالی است که شهردار اعلام کرده بود که هیچ درختی قطع نخواهد شد بلکه تعداد ۱۲ درخت جابه جا می شوند. اما بازهم جابه جایی درخت از سوی برخی از فعالین محیط زیست به دلایلی مورد انتقاد قرار می گیرد. دلیلشان هم این است که جابه جایی درختانی مثل چنار حتما به نابودی درخت منجر می شود و تجربه ای که در تهران دیده شد نیازی نیست مجددا در رشت تکرار شود. اما هستند کارشناسانی که معتقدند در شرایط خاص زمانی و با استفاده از روش­های نوین این درختان قابل جابه جایی هستند.

اگرچه در همه شهرهای پیشرفته و توسعه یافته هرگونه اقدامی باید در راستای حفظ محیط زیست صورت گیرد اما برخی طرح های ضروری نیازمند تغییر و تحولاتی در حوزه فضای سبز شهری است. مثل احداث یک خیابان یا کوچه که ممکن است درختان زیادی قطع شود اما بر اساس معیارهای زیست محیطی جابه جایی درخت به جای نابودی صورت می گیرد کاری که در کوالالامپور به خاطر احداث یک واحد ورزشی صورت گرفت. یا در برلین برای تعریض جاده تعدادی درخت را از ریشه کندند وبه مکان دیگری منتقل کردند. هرچند همه این اقدامات باید از روی مطالعه و بررسی دقیق انجام شود. چراکه جابه جایی هر درخت بستگی به نوع گونه، نژاد، بومی و غیر بومی بودن و حتی اقلیم منطقه دارد. حال با این اوصاف به نظر می رسد غوغاسالارانی که این بار درختان را بهانه کرده اند اگر جابجایی درختان در طرح BRT با موفقیت عملی شود حاضرند از شهردار تشکر کنند؟ هرچه باشد آن ها دلیلشان برای مخالفت با BRT نه ساختاری که به خاطر محیط زیست است. حال اگر محیط زیست در این طرح رعایت شود حق آن است که از مجری طرح هم تشکر شود. عملی که صدالبته جرات می خواهد. جراتی که لااقل تا به حال دیده نشده است.

منبع: گیلان فردا؛ بهروز مهدیزاده؛ خبرنگار محیط زیست روزنامه سراسری شهروند