• صفحه نخست
• درباره ما
• تماس با ما

شمال ما؛

درحالیکه ساخت سد شفارود در شهرستان رضوانشهر وارد پانزدهمین سال خود می شود، همچنان مواضع مخالف و موافق درخصوص چرایی و نیز چگونگی ساخت این پروژه ملی وجود داشته و به نقطه نظر مشترکی، بادرنظر گرفتن مزایا و معایب ساخت، نرسیده است. پاسخ به پرسش اساسی درخصوص فرصت یا تهدید بودن ساخت آن، شاید ذهن بسیاری از دنبال کنندگان سرنوشت آنرا روشن نماید.
از آنجاییکه انجام هر پروژه ملی یا منطقه ای دارای تبعات مثبت و منفی مختص به خود است، ابتدا موارد کلی مزایا و معایب ساخت سد شفارود را برشمرده و سپس پاسخ پرسش اساسی فوق مشخص می گردد. مزایای اصلی ساخت این پروژه ملی در منطقه رضوانشهر از مناطق تالش بزرگ را میبایست در هدف اولیه ساخت آن جستجو نمود. ساخت این سد جهت تامین آب شرب شهرستان رضوانشهر و توابع به میزان حدود ۸ میلیون مترمکعب درسال، تامین آب کشاورزی ۱۰ هزار و ۸۳۰ هکتار از اراضی تحت کشت به میزان ۹۸ ‌میلیون مترمکعب درسال، تأمین آب سالانه صنعت به میزان ۱۲‌میلیون مترمکعب و همچنین تولید انرژی برق آبی به میزان ۷۰ گیگاوات درسال آغاز گردید. از دیگر نکات مثبت این طرح میتوان کنترل آبهای شیرین، جلوگیری از سیلاب های فصلی و مدیریت منابع آب بویژه در زمانهای کم آبی یا خشکسالی نام برد. درحالیکه، عمده معایب انجام این پروژه را می توان شامل مسایل زیست محیطی پیرامون آن اعم از تخریب جنگل های زیبای منطقه تالش، تغییر احتمالی در زیست گاه گونه های حیوانی ساکن در این مناطق، کاهش سفره های آب زیرزمینی منطقه پایین دست و اثرگذاری منفی بر آب چشمه های اطراف منطقه برشمرد. همچنین تخلیه روستاهای موجود در نواحی اطراف مخزن این سد، بواسطه زیر آب رفتن مناطق بالادست، نیز می تواند تبعات اجتماعی ناشی از مهاجرت های اجباری را داشته باشد. همچنین سدها ممکن است از حرکت لجن های حاصلخیز به سمت زمین های کشاورزی پایین دست جلوگیری نموده که این نکته، موجب استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی، جهت حاصلخیزی زمین های زراعی، و تبعات منفی ناشی از آن می گردد. مسئله قابل تامل دیگر اینکه، بالا آمدن آب در سدها، نمک ‌ها را به سطح رودخانه آورده و موجب بایر شدن زمین‌ های کشاورزی بالادست می شود، که البته این نکته ممکن است درخصوص سدشفارود، باتوجه به بافت جنگلی مناطق بالادست این سد، قابل توجه نباشد.
ازطرفی، براساس اصول مهندسی و مدیریت پروژه، انجام یک پروژه از ابتدا تا انتها و درهر سطحی، شامل ۵ مرحله نیازسنجی، برنامه ریزی، اجرا، کنترل و اختتام می باشد. باتوجه به تجارب متعدد جوامع صنعتی و پیشرفته، بیشترین تمرکز و تخصیص منابع بویژه منابع انسانی می بایست در مرحله برنامه ریزی (planning) مصروف گردیده تا پروژه با کمترین انحراف به سرانجام نسبتا مطلوب خود برسد. بنابراین فاز مطالعاتی هر پروژه ای شامل نیازسنجی و برنامه ریزی شامل اخذ مجوزهای لازم، اصول طراحی مهندسی و تدوین برنامه زمانی و مالی منجر به توجیه فنی- اقتصادی ان طرح خواهد شد. به عبارتی مهم ترین نکته در انجام هر پروژه ای پس از شروع بکار رسمی و اجرای طرح، اتمام به موقع با درنظرگرفتن حصول نتایج هدفگذاری شده می باشد. نکته قابل تامل دیگر اینکه، اغاز هر طرحی بدون پشتوانه قوی مرحله برنامه ریزی منجر به بطول انجامیدن کار شده که حتی ممکن است، توجیه اقتصادی آن طرح را کاملا ازبین ببرد.
درخصوص پروژه ساخت سد شفارود، علی رغم گذشت نزدیک به ۱۵ سال از شروع بکار، هنوز جدال بر سر نیازسنجی پروژه و چرایی تعریف چنین پروژه ای می باشد؟ درحالیکه این موضوع میبایست قبل از این زمان نهایی شده باشد! گواه این سخن، ادعای سازمان محیط زیست به عنوان متولی مسایل اصلی زیست محیطی پیرامون این طرح، مبنی بر عدم لحاظ نمودن استانداردها و ضوابط این نهاد است، تاجاییکه، حل و فصل مسایل مربوط به این پروژه نسبتا بزرگ، به جلسه دولت و اخذ تصمیم نهایی هیات وزیران منتهی شده است.
براستی، چرا پروژه ای بدون اخذ مجوزهای قانونی، بادرنظرگرفتن مزایا و معایب، آغاز می گردد؟ چه کسی می بایست پاسخ گوی اتلاف سرمایه های ملی ساخت سد شفارود باشد؟ بنظر میرسد، پروژه ای که میتوانست فرصتی احتمالی به منظور توسعه یافتگی منطقه تالش تلقی گردد، درحال تبدیل شدن به تهدید جدی شده و شایدهم از فرصت به تهدید تبدیل شده باشد؟ امید می رود وجدانهای تصمیم گیر و مسئول، بتوانند پاسخ مناسبی جهت اقناع افکار عمومی، اعم از مخالف و موافق، داشته باشند، درغیر اینصورت تاریخ تالش درخصوص آنها قضاوت خواهد کرد!!
حقیقتا سخن لسان الغیب شیرازی، گره گشای بسیاری از مصایب امروز جامعه ماست؛
“گر ازاین منزل ویران، به سوی خانه روم ————- دگر آن جا که روم، عاقل و فرزانه روم”

میرسعید صفوی
هیات علمی دانشگاه و مشاور در صنایع نفت، گاز و انرژی

منبع: گیل خبر