شمال ما؛

اصطلاح توسعه پایدار یا پایا (Sustainable development) در اوایل سالهای دهه ۱۹۷۰ درباره محیط و توسعه بکار رفت. توسعه پایدار فرآیندی است برای بدست آوردن پایداری در هر فعالیتی که نیاز به منابع و جایگزینی سریع و یکپارچه آن وجود دارد. توسعه پایدار در کنار رشد اقتصادی و توسعه بشری در یک جامعه یا یک اقتصاد توسعه یافته، سعی در تحصیل توسعه مستمر، ورای توسعه اقتصادی دارد. توسعه پایدار عنصر سازمان دهنده‌ای است که موجب پایداری منابع تجدیدناپذیر می‌شود، منابع محدودی که برای زندگی نسل آینده بر روی کره زمین ضروری است. توسعه پایدار فرآیندی است که آینده‌ای مطلوب را برای جوامع بشری متصور می‌شود که در آن شرایط زندگی و استفاده از منابع، بدون آسیب رساندن به یکپارچگی، زیبایی و ثبات نظام‌های حیاتی، نیازهای انسان را برطرف می‌سازد.

توسعه پایدار ارایه راه حل هایی در مقابل الگوهای فانی کالبدی، اجتماعی و اقتصادی توسعه می‌باشد که بتواند از بروزمسایلی همچون نابودی منابع طبیعی، تخریب سامانه‌های زیستی، آلودگی جهانی تغییر اقلیم، افزایش بی‌رویه جمعیت، بی عدالتی و پایین آمدن کیفیت زندگی انسانها حال و آینده جلوگیری کند. توسعه پایدار فرایند تغییری است در استفاده از منابع، هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، سمت گیری توسعه فناوری و تغییری نهادی است که با نیازهای حال و آینده سازگار باشد. توسعه پایدار که از دهه۱۹۹۰ بر آن تأکید شد جنبه‌ای از توسعه انسانی و در ارتباط با محیط زیست و نسل‌های آینده است. هدف توسعه انسانی پرورش قابلیت‌های انسانی محسوب می‌شود. توسعه پایدار به عنوان یک فرایند که لازمه بهبود و پیشرفت است، اساس بهبود وضعیت و رفع کاستی‌های اجتماعی و فرهنگی جوامع پیشرفته‌است و باید موتور محرکه پیشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمامی جوامع و بویژه کشورهای در حال توسعه باشد.

توسعه پایدار سعی دارد به پنج نیاز اساسی زیر پاسخ گوید: تلفیق حفاظت و توسعه، تأمین نیازهای اولیه زیستی انسان، دست‌یابی به عدالت اجتماعی، خودمختاری و تنوع فرهنگی و حفظ یگانگی اکولوژیکی.
نقش شهرها در توسعه پایدار

جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه طی چند دهۀ آینده به میزان بسیار زیادی رشد می‌کند. (به دلیل رشد طبیعی، مهاجرت و … ) . شهر در نواحی پیشرفته باید چند وظیفه مهم را برای حمایت از توسعۀ ملی پایدار انجام دهند:

۱- تسهیل تغییرات اجتماعی نهادی: از طریق بهبود و دسترسی به عقاید، فرصت برای نوآوری

۲- تأمین اشتغال و خدمات کافی برای ساکنین فعلی و تازه‌واردان جدید

۳- تضمین محیط زیست سالم و جذاب برای جذب جمعیت شهری در عین حال حفاظت منابع طبیعی و کاهش آثار زیان بار در نواحی وسیع برای نسل‌های بعدی

آنچه که نواحی شهری را به تغییر و بهبود کیفیت شهری قادر می سازد مقیاس و تراکم شهرها و تنوع اقتصادی، اجتماعی آن‌هاست .

نهادهای مورد نیاز برای توسعه پایدارشهری

یک مدیریت خوب به نهادهایی برای آشکار سازی و متعادل کردن منابع پراکنده و نیز تعهد به انجام اقدامات لازم در جهت رفاه اجتماعی نیاز دارد . برای تضمین این وظایف در بین موضوعات متعدد شهری نهادهای زیر مهم هستند:

الف ) یک ساختار تقسیم مسئوولیت و هماهنگی که جامعه، دولت محلی و سطوح ملی و ولایتی دولت را مرتبط کند و ارگان هایی مناسب برای شناسایی مشکلات در سطوح مختلف داشته باشد .

ب) مشارکت گسترده و تفکر استراتژیک که به درک مشترک و اجماع نظر و بهبود ارزش یابی کمک نماید

ج) شبکه‌های مورد نیاز برای ارتباطات و ظرفیت سازی در میان گروه‌های ذی نفع و متخصص . اما چه عاملی باعث می‌شود تا چنین نهادهایی بوجود آیند و توسعه یابند؟

بیشتر تغییرات مهم از طریق بحرانهای ناگهانی اتفاق می‌افتد. و جهانی شدن فرصت‌های جدیدی را از طریق به ارمغان آوردن دانش جدید و ایجاد تفکرات جدید برای شناخت چالش‌های جدی ایجاد کرده است. بیشتر مباحث توسعه پایدار نواحی شهری فراتر از مسائل مربوط به حومه شهر هستند و به سازوکارهای رسمی دائم، اقدام جمعی از طریق دولت محلی کارآمد نیاز دارد که با جامعه همکاری کند. این امر زمانی شروع میشود که تضاد منافع گروه‌های ذی‌نفع بزرگتر و قدرتمندتر داد و گرفت‌های بین این دولت‌ها و این که چه کسانی خدمات را دریافت کنند رخ دهد.

بنابر این انجام اصلاحات به منظور شفاف ساختن عملکرد نهادهای محلی و سازمان های وابسته آنها در مقابل تمام نمایندگان هستۀ اصلی بر اساس بهبود توسعه پایدار در شهر است .

برنامه اصلاحات شامل موارد زیر است :

۱-سرعت بخشیدن به فرایند فرهنگ سالاری در شهر

۲-محرک‌ها و اقدامات مناسب برای مدیریت مالی مطمئن

۳-ارتقا مهارت‌ها و تخصص کارکنان دولت

۴- نظارت و ارزیابی مستمر

دستیابی به اجماع نظر و استراتژی‌های توسعه شهری پایدار

شرط اساسی و اصلی مشارکت، داشتن درک مشترک از مشکل، علم به هزینه‌ها و منافع راه حل های جایگزین و سازگار کردن دغدغه‌های گروههای ذی نفع است. یک اقدام مناسب برای نهادینه کردن استراتژی های شهری همکاری میان عناصر آنها در سیستمهای منظم برنامه ریزی شهری است. دو موردی که باید در دستور کار استراتژی های توسعۀ شهری قرار گیرند عبارتند از :

۱) انکشاف مرزهای رو به گسترش شهر، هدایت اقامتگاه‌های جدید برای جلوگیری از گسترش محلات فقیرنشین در آینده

۲) تبدیل نواحی پر تراکم شهری به نواحی مسکونی مناسب و قابل سکونت .

ویژگی های شهر پایدار

رایج‌ترین مفهوم توسعه پایدار همان است که پیش از این ارائه شد. طبق این مفهوم توسعه پایدار توسعه ای است که ضمن آنکه به نیازهای اکنون جامعه بشری پاسخگوست، توان نسل‌های آینده را برای برآوردن نیازها و خواسته‌هایشان به مخاطره نمی‌اندازد . الزامات توسعه پایدار را می توان چنین برشمرد:

۱٫ بهبود کیفیت زندگی انسان ۲٫ برخورداری از دستاوردهای توسعه

۳٫ استفاده از منابع تجدید پذیر ۴٫ توسعه برای همۀ نسل‌ها ( اکنونی و آینده )

پس یک شهر پایدار می بایست چنین ویژگی‌هایی داشته باشد:

◄ بهبود مستمر کیفیت زندگی انسان

◄ بهره بری در برخورداری از دستاوردهای توسعه برای همۀ شهروندان

◄ حفظ محیط زیست

ادامه دارد…

.

منابع:

۱٫ Soubbotina, Tatyana P. (2004), Beyond Economic Growth: An Introduction to Sustainable Development, Second Edition, WBI Learning Resources Series, World Bank Institute
۲٫ Aldo Leopold, A Sand County Almanac, 1949.
۳٫ دکتر یوسف گرجی مهلبانی، نقد معماری پایدار و نقد آن در حوزه محیط زیست،۱۳۸۹
۴٫ عباسپور، مجید(۱۳۸۶)، انرژی، محیط زیست و توسعه پایدار تهران، دانشگاه صنعتی شریف.
۵٫ شهرزاد شهریاری،(۱۳۷۳) راهکارهای طراحی شهری درحفاظت و زندهسازی معماری بومی دهخدا
۶٫ ویکی پدیا
۷٫ دکترحسن عبدالهی (۱۳۹۳) وزارت شهرسازی

منبع؛ گیل خبر