• صفحه نخست
• درباره ما
• تماس با ما

شمال ما؛

تفکیک از مبدا به عنوان نقطه آغازین مدیریت پایدار و موثر پسماند در جهان است. با وجود تاثیر عمیق این فرآیند در کاهش هزینه ها، آلودگی زیست محیطی و ارتقا سلامت جامعه، متاسفانه کلانشهر رشت از وضعیت نامطلوبی برخوردار است. واقعیت تلخی که بیشتر درگیر شعار و وعده های بی سرانجام شده است تا روند اجرایی. در کلانشهر رشت روزانه چند صد تن زباله تولید می شود که بیشتر آن سهم مراکز دفن زباله است و این موضوع تبعات زیست محیطی و انسانی بسیاری را دربر داشته است.

اما چرا با وجود آگاهی عمومی از این موضوع، طرح تفکیک زباله از میدا به مرحله اجرایی نمی رسد؟! آیا علاوه بر بی توجهی و سهل انگاری در جدی گرفتن این مسئله مهم پشت پرده دیگری وجود دارد؟!

مطالعه ای در ۱۲ شهر کشور نشان داد که میانگین تفکیک از مبدا تنها ۱۳٫۵درصد بوده است در حالیکه در کشورهای توسعه یافته این عدد به ۷۰درصد می رسد. بر طبق گزارشات، یک دهه قبل ۳۰درصد از مناطق شهری رشت تفکیک زباله را از مبدا انجام می دادند که این روند رفته رفته با عدم اجرای مدیریت ترمیمی در محلات به صفر نزدیک شد. ضعف زیرساخت های آموزشی و اطلاع رسانی ناکافی به شهروندان و غفلت سیستماتیک از اهمیت اجرای جدی پروژه ها موجب شکست طرح تفکیک از مبدا در مقیاس کامل بود. نبود سطل های زباله تفکیک در شهر و عدم شبکه منظم جمع آوری زباله های تفکیک شده و عدم مشارکت دادن بخش خصوصی متخصص و دانش بنیان در این عرصه و نیز تصدی گری بر زباله شهری از سایر مشکلات موجود بر سر راه این طرح است. مجموع این سهل انگاری ها هزینه های سنگینی را بر دوش جامعه تحمیل می کند. هزینه هایی که می توان با مدیریتی صحیح و هدفمند آن را در راستای توسعه شهری و رفاه شهروندان استفاده نمود.

تا زمانیکه تفکیک از مبدا به عنوان یک وظیفه فوری و حیاتی در نظر گرفته نشود بحران پسماند نه تنها حل نخواهد شد، بلکه روز به روز شدیدتر می شود.

اما راهکار کاملا واضح و روشن است.

بحث تفکیک از مبدا زباله می بایست از حالت شعاری به ضرورتی علمی و عملی برای ایجاد یک ساختار پایدار  در مدیریت پسماند تبدیل شود.

تجربه های موفق دیگر شهر ها در مدیریت پسماند نشان داده است که طرح تفکیک از مبدا بدون آموزش مستمر و فرهنگ سازی پایدار در جامعه راه به جایی نمی برد. گام اول آموزش و فرهنگ سازی عمومی از طریق رسانه های محلی، فضای مجازی و تبلیغات گسترده محیطی به همراه  بهره گیری از فناوری های بروز و نیز اجرای طرح های تشویقی با هدف ایجاد انگیزه اقتصادی برای رسیدن به محلات سبز راهکار مناسبی برای فراگیری این مهم در جامعه است. اجرای برنامه های فرهنگی هدفمند بین اقشار مختلف جامعه و تعامل برای ایجاد اعتماد و مشارکت شهروندان در تفکیک از مبدا نیز بسیار حائز اهمیت است.

گام دوم، ایجاد زیرساخت های لازم برای تحقق این مهم، نصب سطل ها و مخازن تفکیک در نقاط مختلف شهر و ایجاد ایستگاه های محلی ثابت و سیار جهت دریافت پسماند تفکیک شده از فعالیت های مهم دیگری است که می بایست توسط شهرداری با مشارکت گسترده بخش خصوصی انجام گیرد. رکن اصلی این گام فعالیت کارخانه بازیافت و تولیدکود آلی        می باشد. گرچه کارخانه بازیافت و تولید کود آلی رشت خود اکنون به معظل بزرگی مبدل گشته ولی با برنامه ریزی و ورود بخش خصوصی متخصص، این مجموعه قابل احیا خواهد بود. ایجاد زیر ساخت های دیجیتال در کنار زیر ساخت های فیزیکی به منظور هوشمند سازی پایش و مدیریت تفکیک پسماند می بایست مورد توجه قرارگیرد. زیرا با بهره گیری از نرم افزارهای دیجیتالی، ارتباط شهروندان با شهرداری ها بیشتر شده که این امر موجب تعامل بیشتر شهروندان با سیستم مدیریت اجرایی طرح می شود.

در کنار تمام این موارد لزوم ایجاد زیرساخت های انگیزشی و اجتماعی نباید نادیده گرفته شود. صدور کارت های شهروندی سبز با امکانات ویژه و یا خرید پسماند های تفکیک شده از شهروندان سبب تمایل و تشویق بیشتر جامعه به مشارکت در این طرح می شود.

گام سوم  ایجاد شبکه ای منظم جهت جمع آوری پسماند های تفکیک شده است. قلب تفکیک از مبدا، ناوگان حمل و نقل و جمع آوری پسماند های تفکیک شده است. تقسیم بندی شهری با برنامه ریزی دقیق هفتگی جهت جمع آوری پسماند تفکیک شده سبب می شود تا شهروندان بیشتر از پیش خود را مقید به مشارکت در این طرح کنند.

گام چهارم در یک طرح تفکیک از مبدا موفق مشارکت بخش خصوصی است. بخش خصوصی با سرمایه گذاری خود بار بودجه ای و مدیریتی شهرداری را کاهش داده و سبب بهره ور تر شدن طرح نیز می گردد. دلیل این امر انگیزه اقتصادی و کسب درآمد است. از سوی دیگر بدلیل ساختار سازمانی کوچکتر در مدیریت تصمیم از انعطاف بالاتری برخوردار است. از دیگر مزایای مشارکت بخش خصوصی، افزایش کیفیت خدمات و کاهش فساد است. چون تداوم فعالیت بخش خصوصی با شاخص عملکردی آن سنجیده می شود لذا در صورت عملکردی ضعیف سریعا جایگزین شده که این مزیت سبب جلوگیری از بوجود آمدن رانت و ناکارآمدی در طرح می شود.

بخش خصوصی با دسترسی راحت تر به نوآوری و تکنولوژی می تواند نقش بسزایی در ایجاد اشتغالی پایدار داشته باشد. با واگذاری جمع آوری ، تفکیک و بازیافت به بخش خصوصی صدها شغل بطور مستقیم و غیر مستقیم ایجاد می گردد.

شهرداری نیز می تواند با نظارت سختگیرانه بر نحوه اجرا و تعهدات بخش خصوصی از اجرای صحیح طرح برای رسیدن به چشم انداز تعریف شده اطمینان حاصل نماید. گرچه مقوله تفکیک از مبدا در رشت با تاخیر و ضعف همراه بوده اما علی رغم کاستی ها هنوز امکان پذیر است. حجم بالای پسماند در کنار ظرفیت و مشارکت بخش خصوصی فرصتی است که تنها با همراهی جدی مدیریتی و شهروندی قابل بهره برداری است. پایان دادن به سهل پنداری مشکل زباله همتی همگانی را طلب می کند. زیست بوم ما رو به بیماری می رود و هر روز تاخیر در درمان آن بهای سنگینی دارد که تاوان آن را مردم و محیط زیست می پردازند.

علی شکنی

کارشناس بازیافت