حفظ یک گل، حفظ یک هویت؛
شمال ما: سوسن چلچراغ، تنها گل ثبتشده طبیعی ملی ایران، فقط در دامنههای داماش گیلان میروید؛ گلی نادر که امروز بقای آن در گرو مراقبت علمی، مشارکت مردمی و اراده مدیریتی است.
به گزارش خبرگزاری فارس، در ارتفاعات سرسبز و مهگرفتهی داماش از توابع شهرستان رودبار، گلی میروید که هیچکجای دیگر جهان نمیروید؛ سوسن چلچراغ؛ گلی کمیاب، سفیدرنگ و افسانهای که چراغوار گلبرگهایش بهسوی آسمان باز میشود.
این گونهی نادر که نخستینبار در سال ۱۳۵۴ توسط پروفسور ژانماری پویامای فرانسوی شناسایی و در همان سال با شماره ۱۰ در فهرست آثار ملی طبیعی ایران ثبت شد، از آن زمان تاکنون نهتنها نماد غرور زیستمحیطی گیلان، بلکه یکی از میراثهای طبیعی بیبدیل کشور به شمار میرود.
چرایی منحصربهفرد بودن سوسن چلچراغ
سوسن چلچراغ، تنها گونهی ثبتشدهی ملی از بین دهها گونهی سوسن در ایران است. ویژگی بارز این گل، در کنار نادر بودن، رنگ سفید خاص آن، ساختار شعلهمانند گلبرگها و همچنین شبتاب بودن آن در برخی شرایط نوری است؛ پدیدهای که سبب شد روستاییان آن را «چلچراغ» بنامند.
این گل فقط در محدودهای کمتر از یک هکتار در دامنههای خاصی از داماش رویش دارد و دوره گلدهی آن نیز بسیار کوتاه است؛ از اواسط خرداد تا اوایل تیرماه.
خطری خاموش بر گلبرگهای روشن
کارشناسان بارها هشدار دادهاند که رویشگاه سوسن چلچراغ به شدت آسیبپذیر است. مهناز افشاری، گیاهشناس گیلانی میگوید: «این گونه بهشدت وابسته به اقلیم، شرایط خاص خاک، تابش نور و حتی عدم دستکاری در چرخهی آلی بستر جنگل است. کوچکترین دخالت انسانی، چه در قالب کندن گل، چرا، یا حتی قدمزدن بیرویه، تعادل آن را بههم میزند.»
نقش مردم و مدیریت در حفاظت
فرهی تکرمی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست رودبار با تأکید بر اهمیت حفاظت مشارکتی، میگوید: «سوسن چلچراغ تنها زمانی میتواند زنده بماند که همه باور کنیم بخشی از مسئولیت نگهداشت آن با ماست. نهتنها مسئولان، بلکه مردم محلی، گردشگران و حتی رسانهها باید مراقب این میراث گرانبها باشند.
به گفته وی، حفاظت محیط زیست در چند سال اخیر با نصب تابلوهای هشدار، آموزش جوامع محلی، ایجاد قرقهای فصلی، پایش میدانی و منع ورود احشام، تلاش کرده از این رویشگاه محافظت کند.
حفاظت علمی، نه شعاری
کارشناسان بر این باورند که حفاظت از سوسن چلچراغ باید مبتنی بر رویکرد اکولوژیک باشد. مهدی فتحی، دانش آموخته گیاه شناسی، معتقد است: «نباید اجازه دهیم این گونهی نادر فقط در چارچوب یک نام نمادین یا رویدادهای فصلی مطرح باشد. حفاظت در عمل یعنی تعیین مرز اکولوژیکی، ممنوعیت ساختوساز، اجرای طرح مدیریت چرا، کنترل گونههای مهاجم، مطالعه خاک و رطوبت، و آموزش محیطبانان بهطور تخصصی.»
حفاظت اکولوژیکی با مشارکت اجتماعی
از نگاه کارشناسان، برای تضمین بقای سوسن چلچراغ باید چند اقدام همزمان اجرا شود: ثبت جهانی این گونه در فهرست میراث طبیعی یونسکو، طراحی برنامه حفاظتی دقیق با همکاری دانشگاهها، جذب مشارکت مردم محلی در قالب تعاونیهای زیستمحیطی، جلب حمایت بودجهای ملی، و ایجاد بانک ژن برای تکثیر کنترلشده. همچنین رسانهها باید نقش فرهنگسازی خود را برای آگاهسازی عمومی ایفا کنند.
حفظ یک گل، حفظ یک هویت
سوسن چلچراغ، بیش از آنکه یک گل باشد، نماد هویتی از پیوند انسان، طبیعت و تاریخ در گیلان است. روشنماندن چراغ این گل، وابسته به خرد جمعی و اقدام هماهنگ همه نهادها، روستاها و دوستداران طبیعت است. شاید بهترین پاسداشت این گل، آن باشد که نسلهای آینده نیز بتوانند در مهِ صبحگاهی داماش، چلچراغی را ببینند که فقط برای ایران میدرخشد.
«حمیدرضا دنیادیده»
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید