نشریه ای كه صدای جنبش جنگل بود؛
شمال ما: جریده «خیرالکلام» اول مرداد ۱۲۸۶ خورشیدی در رشت متولد شد. از آن زمان نشریات زیادی طلوع و غروب کردند. هرکدام از این رسانهها، بخشی از تاریخ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی حاکم بر کشور و گیلان را در صفحات خود گنجاندهاند. ۱۰سال بعد از خیرالکلام، نشریه ای در فضای ملتهب گیلان متولد شد کهتریبون رسمی یک جنبش انقلابی در جنگلهای گیلان بود.
«جریده جنگل» زمانی متولد شد که نه تنها کشور بلکه همسایه شمالی گیلان دستخوش تحولات بود. این جریده انعکاس صدای جنبش انقلابی جنگل به رهبری میرزا کوچک خان بود.
این نشریه در ۲ سال منتشر شد. در سال اول تنها ۳۱ شماره و در سال دوم تنها ۴ شماره انتشار پیدا کرد و پس از دوره دوم و انشعاب فکری در نهضت، متاثر از انقلاب روسیه، عملا انتشار نشریه جنگل متوقف شد.
صدای انقلاب جنگل در کسما
بر اساس نوشتههای ابراهیم فخرایی در مقدمه انتشار ۳۱ شماره نخست نشریه جنگل «نشریه سنگی حاوی افکار و عملیات جنگلیها، که هفته ای یک بار در کسما طبع و انتشار مییافت، «جنگل» نام داشت. این روزنامه که به خط علی حبیبی و مساعی وی بهوجود آمده بود… زیر نظر غلامحسین نویدی کسمایی اداره میشد و از شماره دوم به بعد حسین کسمایی، مجاهد معروف دوران مشروطیت، مدیریتش را برعهده گرفت.»
براساس یادداشتهای فخرایی، «حسین کسمایی» تا شماره ۱۳ رسما مدیر جریده جنگل بود ولی از شماره ۹ به بعد این شاعر مشروطه خواه، عملا کنارهگیری کرد و اداره جریده جنگل دوباره به نویدی واگذار شد. اما نشریه جنگل چه مطالبی را منتشر و چه اهدافی را دنبال می کرد؟
استقلال کشور و اتحاد اسلام
یک پژوهشگر گیلانی به محتوای نشریه جنگل در دورههای مختلف اشاره میکند و به همشهری میگوید: مطالعه شمارههای جریده جنگل نشان میدهد محتوای مطالب بنا به شرایط زمان و حوادثی که در طول نهضت رخ داده؛ تغییر کرده است.
«هوشنگ عباسی» شکلگیری هسته اولیه نهضت را بر اساس اندیشه «هیأت اتحاد اسلام» یادآور میشود و میافزاید: در دوره اول انتشار، اندیشه هیأت اتحاد اسلام بر فضای فکری نشریه غالب بود. یک دوره «نویدی» مدیر مسئول جریده جنگل بود و در «کسما» چاپ میشد.
سردبیر ماهنامه ره آورد گیل درباره محتوای جریده جنگل بیان میکند: در مقطع اول مطالب «جنگل» بیشتر اخبار و وقایع رخ داده در شهر و همچنین اعتراضات خود مردم را منعکس میکرد و حالت تبلیغی علیه استبداد روسیه و انگلیس را داشت. مثلا در یک شماره اشاره دارد به خرابیهای رشت بعد از بمباران رشت و آتش زدن عمارتها از سوی برخی سربازان انگلیسی و مانند آن. موضوع دیگر تعمیق اهداف هیأت اتحاد اسلام بود که شعارشان حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران و کوتاه کردن دست بیگانگان از منابع ایران بود.
وی با اشاره به انشعاب فکری در بدنه نهضت تصریح میکند: در مرحله بعد که نهضت تعمیق پیدا کرد. کار از دست هیأت اتحاد اسلام خارج شد و گروههای فکری دیگری نظیر احساناللهخان و خالو قربان آمدند؛ ایدئولوژی فکری جنگل هم تغییر کرد و با ماهیت و محتوای جدید منتشر شد.
این پژوهشگر یادآوری میکند: در دورههای مختلف و با تغییر مدیریت جریده جنگل، ایدئولوژی غالب بر محتوای نشریه هم تأثیر گذاشت. مثلا با مطالعه اساسنامه و مرامنامه جنگلیها بر اساس تفکر هیأت اتحاد اسلام ، خواستهها عمومیتر و شعار عمده مبارزه با بیگانگان و حفظ استقلال کشور بود ولی بعد از ورود گروههای مختلف، خواستهها هم تغییر کرد.
بعد از آغاز نهضت
یک پژوهشگر دیگر در حوزه تاریخ نهضت جنگل نیز در این باره میگوید: نشریه جنگل یک سال و ۱۰ماه بعد از آغاز نهضت متولد شد.
مهندس «روبرت واهانیان» به همشهری میافزاید: اول شوال سال ۱۳۳۳ قمری، مقارن با ۲۰مرداد ۱۲۹۴ خورشیدی، زمانی است که میرزا کوچک خان و همراهانش رسما به جنگلهای تولم وارد شدند. اگر این تاریخ را مبنای نهضت بدانیم، اولین شماره نشریه جنگل دقیقا یک سال و ده ماه بعد از آغاز انقلاب جنگل منتشر شد.
وی ادامه میدهد: انتشار ۳۱ شماره سال اول «جنگل» دقیقا به مدت ۲ هفته کمتر از یک سال، بهصورت نامنظم ادامه داشت و به عبارت دقیقتر، شماره اول از سال اول در تاریخ یکشنبه۱۹شعبان۱۳۳۵ قمری مقارن با ۲۰ خرداد ۱۲۹۶ خورشیدی منتشر شد و شماره ۳۱ از سال نخست، مقارن با ۶ خرداد ۱۲۹۷ انتشار یافت.
خبرنامه ای از وقایع روز
وی ضمن بررسی خبرهای دوره نخست جنگل میگوید: نشریه جنگل بیشتر خبرنامه بود و در شماره اول قید شده که «…می خواهیم اظهارات خود را از نظر افراد ملت بگذرانیم، شاید بدینوسیله افکار عمومی را متوجه ساخته با ما همناله شوند.» همچنین تحلیل نهضت، اوضاع و شرایط روز و خواستههای نهضت را میتوان از مطالب مندرج و بهخصوص سرمقالههای جریده جنگل دریافت.
واهانیان میافزاید: جنگلیها در سرمقاله شماره ۲۸ جریده به صراحت اعلام کردهاند که طرفدار استقلال ایران هستند «ما قبل از هرچیز طرفدار استقلال مملکت ایرانیم. … ما بنام اتحاد اسلام قیام کردیم و با این جمعیت مقدس منتسبیم…»
این پژوهشگر بیان میکند: در طول انتشار دوره اول روزنامه جنگل، تحولات سیاسی زیادی در منطقه رخ داد که مهمترین آنها سقوط کابینه موقت در روسیه و افتادن قدرت به دست بلشویکها بود. این رخداد مقارن با شمارههای ۱۴ و ۱۵ «جنگل» بود و در واقع انقلاب، تحولاتی بنیادی را در نهضت ایجاد کرد.
صلحِ اتحاد اسلام و تعطیلی جنگل
این محقق اظهار میکند: بی شک واقعه مهمی رخ داد که جنگل آزادانه در رشت چاپ و منتشر میشد. این واقعه، قرارداد صلح بین نمایندگان اتحاد اسلام از یک طرف و نمایندگان قشون انگلیس از طرف دیگر بود که متن آن در شماره دوم سال دوم بهطور کامل چاپ شده است.
این قرار داد در واقع سندی است بر کنارهگیری گروه کثیری از بزرگان هیأت اتحاد اسلام از صحنه مبارزه و اولین ضربه بود برای فروپاشی اتحاد میان مبارزان جنگل. از شماره سوم دور دوم به بعد روزنامه جنگل که از همان ابتدا رخدادهای مهم داخلی و خارجی را منعکس میکرد، به یکباره از محتوای سیاسی تهی شد و به روزنامه ای خشک و خالی بدل شد و چه بسا دلیل توقف همیشگی انتشار آن از شماره ۴ به بعد بی خواننده بودن روزنامه باشد.
.
.
منبع: همشهری؛ پالیز پارسا
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید