بزرگترین و بیشترین معضل محیط زیست در همه ادوار، مصرف بی رویه منابع بوده است. همان چیزی که در مفاهیم و تعالیم اسلامی اسراف نامیده می شود. خداوند سبحان در قرآن کریم می فرماید: ان المبذرین کانوا اخوانوا الشیاطین یعنی به راستی که اسراف کاران برادران شیاطینند. این آیه بدرستی نشان می دهد که موضوع اسراف و مصرف گرایی تا چه اندازه درجهت زیان انسان بوده و خلاف مصالح جامعه می باشد. در این آیه اسراف کاران را برادر شرک و کفر یا اعوان و انصار ضالین و گمراهان نمی داند بلکه عبارت شیطان را به کار می برد. چرا که شیطان و شیاطین هیچگاه از راه انحراف و بدی باز نخواهند گشت. بسیاری از دستورات و تعالیم اسلام در واقع راهنما و راهگشای خوبی برای حفاظت از محیط زیست هستند. آیه فوق، قاعده لا ضرار، آیاتی در خصوص آب، درختان و محیط زیست، احادیث نبوی، مفاهیم حفظ بهداشت و نظافت و … از جمله دستورات دین مبین اسلام برای حفظ محیط زیست هستند.

یکی از احکام بسیار مهم و مورد تأکید در دین اسلام، روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان است. روزه در نگاه اول یک فریضه عبادی است که برای تزکیه و تذهیب نفس توصیه می شوداما دستاوردهای این ماه بسیار فراتر از آن چیزی است که تا بحالا فکر می کرده ایم. از نقطه نظر مسائل اجتماعی روزه یکی از راههایی است که برای کمک به فقرا و زدودن فقر از اجتماع توصیه می شود که توزیع مناسب ثروت خود یکی از راههای کمک و حفظ محیط زیست می باشد.

به دلیل تأکیدات ویژه اسلام مبنی بر خواندن و تعقل و خردورزی، آموزش هم از جمله مباحث زیر بنایی در حفاظت از محیط زیست است که در اسلام به آن توجه جدی شده است.

 اما شاید بتوان کارکردهای روزه در موضوع حفاظت محیط زیست را به صورت زیر برشمرد:

۱- یکی از ده برنامه حفظ محیط زیست سازمان ملل موسوم به UNEP توصیه جدی به گیاهخوار بودن برای یک روز در طول هفته ست. امروزه ثابت شده است علاوه بر افزایش مصرف پوشش گیاهی و تبعات مربوط به آن، یکی از عوامل تهدید محیط زیست گاز متان ناشی از پرورش رمه های گوسفند بوده که در صورت کاهش تقاضا، پرورش حیوانات گوشتی برای تولید گوشت قرمز نیز کاهش می یابد. همان موضوعی که اسلام تأکید ویژه روی آن داشته و به نام کمک به فقرا، ما را به سوی آن فرا می خواند.

۲- حذف یک وعده کامل غذایی (ناهار) شاید فرصت مغتنمی است که بدلیل کم کردن مصرف مواد اولیه، غذا و خوراک منجر به کاهش تولید زباله خواهد شد.

۳- آمارهای غیر رسمی حاکی از آن است که صرفه جویی یک لیوان آب در روز در ایران، منجر به ذخیره ۱۷۰۰۰۰۰۰ (هفده میلیون لیتر) در روز خواهد شد.

۴- بدلیل نیاز به استراحت بیشتر در افراد روزه دار، همچنین حذف و یا کم کردن مسافرت و ترددهای روزانه غیر ضروری در مصرف سوخت نیز صرفه جویی می شود. کاهش تردد روزانه منجر به کاهش حجم آلودگیهای ناشی از مصرف سوختمهای فسیلی و کاهش آلودگی صوتی خواهد شد. همچنین صرفه جویی در مصرف لاستیک، لنت ترمز (و کاهش آزبست)، کفش و لباس و کاهش مصرف فست فودها از جمله دیگر آثار و فواید رمضان و روزه می باشد.

مواردی که ذکر شد تنها و تنها چند نمونه از سودمندی ها و فواید تنها یکی از دستورات و تعالیم اسلامی یعنی روزه می باشد. اما از این موارد مهم تر شاید موضوع خویشتن داری و فرو خوردن خشم و تسلط بیشتر انسان بر روی رفتار و اعمال خویش باشد که نه تنها بصورت مستقیم بر روی محیط زیست تأثیر داشته بلکه برای ساخت جامعه ایی سالم و عاری از هر گونه خشونت و همچنین رفتارهای اجتماعی سالم بسیار حائز اهمیت خواهد بود.

*کارشناس محیط زیست