• صفحه نخست
• درباره ما
• تماس با ما

آنچه می خوانید پاسخ حجت الاسلام مقداد داداشی، روحانی جوان و اهل قلم گیلانی به سوالات “شمال ما” درباره فضیلت سه ماه رجب، شعبان و رمضان است. ایشان که در شهر قم مشغول تحصیل هستند، علی رغم مشغله بسیار، با سعه صدر به چهار سوال ما، پاسخ کتبی دادند که با هم می خوانیم:

شمال ما:  بهترین ماه کدام است؟ رجب، شعبان یا رمضان؟

بسم الله الرحمن الرحیم. مرحوم شیخ حر عاملی خطبه ی رسول مکرم اسلام(ص) در آخرین جمعه ماه شعبان که درمورد فضیلت ماه مبارک رمضان است را روایت کرده که حضرت درآن خطبه و در اوصاف ماه رمضان مطالب بسیار عظیمی را فرموده اند که روشنگر اهمیت وارزش این ماه مبارک است، که بازخوانی این خطبه بسیار مفید است اما به جهت اختصار فقط چند نکته را خدمتتان عرض میکنم، حضرت فرمودند: « این ماه، ماهی است که درآن شب قدر واقع شده که بهتر از هزارشب است…، کسی که در این ماه فریضه ای را به جا آورد همانند کسی است که هفتاد فریضه را در ماههای دیگر به جا آورده است…، این ماه ماه صبر است و جزای صبر بهشت است…، هرکس مومن روزه داری را درآن افطار دهد خداوند گناهان گذشته اش را می بخشد…»این روایت که عرض شد و سایر روایات نشانگر اهمیت ویژه ی این ماه نزد خداوند متعال و برتری آن نسبت به سایر ماه ها است، حتّی احترام وعظمت این ماه به حدی است که برخی از فقهاء ذکر نام این ماه را به تنهایی و بدون کلمه «ماه» جایز نمی دانستند و در همین مورد روایتی از وجود مقدس امیرالمومنین(ع) نقل شده است.

شمال ما:   چرا به ماه رجب مي‌گويند ماه خدا، به شعبان مي‌گويند ماه پيامبر و به رمضان می گویند ماه امت پيامبر؟

منشأ این نامگذاری ها روایاتی است که به ما واصل شده است، و این ترتیبی که شما ذکر کردید مرحوم محدّث قمی در مفاتیح الجنان ذکر کرده است، که شاید دلیل نامگذاری فوق ویژگی هایی است که در این ماه ها وجود دارد، مثلا ماه رجب بزرگترین ویژگی اش و عملی که بسیار درآن مهم شمرده شده استغفار و توبه از گناهان است، و پذیرنده توبه خداوند است فلذا این ماه را ماه خدا نامیده اند، اما عارف کامل مرحوم میرزا جواد آقا ملکی تبریزی که استاد امام(ره) هم بودند در کتاب معروف المراقبات نامگذاری دیگری بر مبنای روایات برای این ماه ها ذکر کرده اند که به نظر دلنشین تر می آید، که فرموده اند: «ماه رجب ماه امیرالمومنین علی(ع)، ماه شعبان ماه رسول الله(ص) وماه رمضان ماه خداوند متعال است» که این نامگذاری هم میتواند به خاطر مناسبتهایی باشد که دراین ماه ها وجود دارد مانند ماه رجب که ولادت امیرالمومنین(ع) درآن واقع شده است و ماه شعبان هم ماه ولادت تعداد کثیری از اولاد پیامبر (ص) است وماه رمضان هم متعلق به خداوند متعال است چرا که در مورد روزه درحدیث قدسی چنین آمده است: «الصوم لی و أنا اجزی به» یعنی خداوند فرموده اند که روزه از آنِ من است و من خودم جزایش را میدهم. و از جهت دیگر شاید این نامگذاری به خاطر این باشد که امیرالمومنین وسیله رسیدن به پیامبر است و پیامبر وسیله رسیدن به خداست، فلذا این سه ماه به ترتیب اینگونه نامگذاری شده اند. البته این تعلیل هایی که عرض کردم احتمالات ذهنی حقیر است و در روایات علت نامگذاری به صراحت یافت نشده است.

شمال ما:  کدام اعمال باعث می شود که ما اوج بگیریم و شرافت پیدا کنیم، اعمال واجب ماه رمضان یا مستحب ماه رجب؟

آنچه واضح است اعمال واجب از اصول اعمال است و پایه ی پرواز انسان به سمت خداوند انجام اعمال واجب است، و بدون وجود آن پرواز شکل نمی گیرد، و مستحبات باعث سرعت گرفتن و بالارفتن کیفیت این پرواز الی الله می شود، و چنان تاثیرگذار می شود که قابل توصیف نیست، ولی برای آنان که طاقت و یا ظرفیت انجام مستحبات را ندارند، انجام واجبات لازم و ضروری است. و تاثیر اعمال مستحب علی الخصوص اعمال ماه رجب چنان رفیع است که با اندکی رجوع به منابع دینی عظمت آن مشخص می شود، مانند روایتی که از وجود مقدس امام باقر علیه السلام نقل شده است که فرمودند: « هرکه یک روز از اول یا وسط ویا آخر رجب را روزه بگیرد خداوند بهشت را بر او واجب میکند و با ما هم درجه اش می کند، و آنکه دو روز از رجب را روزه بگیرد، به او گفته می شود از نو اعمالت را آغاز کن که به تحقیق گناهان قبلی ات بخشیده شد، و کسیکه سه روز از رجب را روزه بگیر به او گفته می شود گناهان قبلی و مابقی (آثار گناهان گذشته که درآینده قرار است ظاهر شود) ات بخشیده شده پس از برادران گناهکار وآشنایانت هرکه را میخواهی شفاعت کن…» امثال این روایت بسیار است فقط باید توجه داشت که این اعمال با توجه به خلوص و سایر مقدمات است که اینگونه اثربخش است، و الا صرف یک گرسنگی و تشنگی انسان را به این مدارج نمی رساند.

شاید رابطه ماه رجب و شعبان را با ماه رمضان بتوان اینگونه تصویر کرد که این دو ماه مقدمه ای هستند برای اینکه ما با توبه و استغفار بتوانیم با آمادگی بیشتری وارد ضیافت الله شویم، و در حقیقت با تلاش به جبران اشتباهات در این دوماه بتوانیم قلب را که خانه خداست از اغیار خالی کنیم و آماده ورود صاحبخانه اصلی در ماه رمضان شویم. مولوی تمثیل جالبی دارد در مورد انباری که از موش ها خالی نشده است ولی صاحبش با ریختن گندم درآن میخواهد گندمهایش را جمع کند، که میگوید اینگونه انبار کردن گندم هیچ فایده ای ندارد چرا که هر روز هرچه در انبار بریزی موش آنرا می برد وهیچ چیز برایت ذخیره نمی شود، فلذا می گوید: «اول ای جان دفع شرّ موش کن/ بعد از آن در جمع گندم کوش کن»، حکایت گناه در کیسه اعمال ما حکایت همین موش است که کیسه را سوراخ کرده و اعمالمان را از بین می برد و جمع کردن اعمال برایمان بی فایده می شود، به همین خاطر یکی از خاصیت های مهم ماه های رجب و شعبان همین است که با توبه و استغفار بتوانیم با آمادگی برای جمع حسنات وارد ماه رمضان شویم.

شمال ما:   چه توصيه به خواننده های ما برای استفاده هر چه بیشتر از این سه ماه، دارید؟

شاید بهترین توصیه ای که می توانم به خودم و خوانندگان عزیز در این ماه داشته باشم، توصیه به تلاش وجدیت در استغفار حقیقی است، چرا که همانطورکه در مثل بالا گفته شد بعضی اعمال بد ما باعث میشود اعمال خوب ما حتی تا آخر عمر بی فایده شود، مثل بعضی حق الناس ها، که جدا در جامعه ی امروز ما بسیار به آن مبتلاییم و عموما هم از آن غفلت داریم. و استغفار حقیقی از گناهان (چه حق الله باشد وچه حق الناس) محقق نمی شود مگر با شرایطی که از آن جمله پشیمانی حقیقی و عزم بر ترک گناه در درجه اول و جبران و تدارک آن در مرحله دوم است. مثلا اگر بدهی به کسی داریم بپردازیم و یا اگر غیبتی از کسی کرده ایم و دروغی به کسی نسبت داده ایم از او طلب حلالیت کنیم. و یا اگر اهل خمس نبوده ایم (که متاسفانه امروز بسیار شایع است) برای جبران گذشته اقدام کنیم چرا که ندادن خمس علاوه بر اینکه تصرف در حق امام زمان(عج) است در مورادی باعث بطلان نماز، روزه و حج هم می شود. و باید متذکر شوم که روایاتی که در بالا در مورد بخشیدن گناهان گفته شد شامل حق الناس نمی شود چرا که صاحب حق مردم اند و بخشش آنان میتواند مارا خلاص کند، و برادرانه به همه مخاطبان عزیز توصیه میکنم حق الناس را به قیامت موکول نکنند و نگویند آن دنیا از فلانی حلالیت میگیرم، چرا که درآخرت همه گرفتارند و به تعبیر قرآن انسان از شدت بلا وسختی نزدیکانش را رها می کند، و در آن شرایط طلب حلیت از یک فرد (علی الخصوص که اهل گناه باشد) می تواند تاوانی بسیار سخت برایمان در بر داشته باشد.

از شما و همه خوانندگان عزیز التماس دعای خیر دارم.