شمال ما: یکى از اصحاب امام صادق(علیه السلام) به نام حَمّادِ بنِ عیسی مىگوید: روزى حضرت فرمودند: اى حَمّاد! آیا نمازت را به خوبى اِقامه مىکنى؟ عرض کردم آقاى من! همه کتابِ نماز حَریز ـ که یکى از اصحاب شما است ـ را حفظ هستم، حضرت فرمود: مانعى ندارد، بایست و نماز بخوان تا ببینم چگونه اِقامه مىنمایی. یک نماز را به عنوان نمونه خواندم، حضرت پس از مشاهده فرمود: اى حَمّاد! خوب نماز را اِقامه نمىکنى! چقدر زشت است که شخص شصت یا هفتاد سال از عُمرش بگذرد و یک نماز تمام و کامل با حدود و آداب آن به جا نیاورده باشد.
حَمّاد مىگوید: در خودم احساس کوچکى کردم و گفتم: فدایتان گردم، حال که چنین است پس نماز را به من بیاموزید. حضرت صادق علیه السلام ایستادند و دو رکعت نماز با ادب و آداب رعایت کامل حدود آن اِقامه نمودند و فرمودند: نماز را این چنین اقامه کن و حمّاد آداب نماز حضرت را به خاطر سِپرد.
از این روایت و دیگر روایات آدابِ نماز جمع آوری شده است و ما صد و ده نکته به اختصار خدمت علاقه مندان تقدیم می کنیم.
پیامبر رحمت صل الله علیه و آله و سلم فرمودند : وقتی کسی در نماز امام جماعت شد، نماز را مختصر بخواند چرا که در میان مردم کوچک و بزرگ و بیمار و ناتوان و حاجتمند هست و هر وقت برای خود نماز گزارد، هر چه خواهد طول دهد. ( نَهجُ الفَصاحه؛ ص ۴۵۹)
بنابراین آدابی که سبب طولانی شده نماز می گردد را در نماز واجب فُرادی یا نمازِ مستحبی رعایت کنیم.
آداب مقدّمات نماز:
(مُستحبّات وضو )
۱. مسواک زدن قبل از وضو
۲. شستن دستها قبل از وضو
۳. سه مرتبه مَضمَضه (آب در دهان گرداندن)
۴. سه مرتبه اِستِنشاق (آب در بینى کردن)
۵. هنگام رسیدن دست به آب بگوید: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
۶. با توجه وضو بگیرد (از کاری که توجّه او را کم می کند بپرهیزد مثل نگاه کردن به تلویزیون یا سخن گفتن با دیگران)
۷. در حال وضو سوره قَدر بخواند
۸. چشمانش را در حال شستنِ صورت باز بگذارد
۹. بعد از وضو آیَـهَ الکُرسی بخواند
۱۰. آب وضو را خُشک نکند
۱۱. از دیگران در مقدمات وضو مانند آب ریختن در دست و باز و بسته کردن شیر آب و… کمک نگیرد
(مُستحبّات لباس نمازگزار )
۱۲. پوشیدن عبا برای مردان به خصوص براى امام جماعت
۱۳. پوشیدن لباس سفید (ممکن است چادر سفید را شامل شود)
۱۴. پوشیدن پاکیزهترین لباسها ( پوشیدن لباس کثیف مکروه است)
۱۵. از پنبه و کَتان بودن لباس
۱۶. استعمال بوى خوش (عطر زدن ارزش نماز را هفتاد برابر می کند)
۱۷. دست کردن انگشتر عقیق
۱۸. انداختن گردن بند براى خانم ها
(مَکروهات لباسِ نمازگزار )
۱۹. پوشیدن لباس مِشکی غیر از عمامه و عبا و چادر
۲۰. نماز با لباس نازک «براى مردان» مانند زیر پوش
۲۱. نماز با زیر جامه به تنهایى، اگر چه نازک نباشد
۲۲. پیراهن را داخل شلوار قرار دادن
۲۳. نقاب انداختن براى زنان در صورتى که مانع قرائت نشود وگرنه نمازش باطل است (ممکن است چادر انداختن زن ها جلوی صورت هم شامل شود)
۲۴. باز بودن دکمههاى لباس (پیراهن یا مانتو)
۲۵. پوشیدن لباسى که نقش صورت دارد
۲۶. لباس تَنگ
(مُستحبّات مکانِ نمازگزار )
۲۷. نماز در مسجد خوانده شود. (ترتیب فضیلت مسجدهای یک شهر: مسجد جامع، مسجد محله، مسجد بازار)
۲۸. نماز در «حرم امامان» به جا آورده شود که فضیلت آنها از مسجد بیشتر است
۲۹. زنها در خانه، نماز بخوانند؛ ولى اگر بتوانند کاملاً خود را از نامحرم حفظ کنند بهتر است در مسجد نماز بخوانند
۳۰. در مسجد مکان نماز مختلف باشد، زیرا هر مکانى براى نماز گزارنده آن در روز قیامت شهادت مىدهد و در منزل مکان نماز ثابت باشد
۳۱. در جایى که محل رفت و آمد اشخاص است و یا کسى در مقابلش ایستاده نماز نگزارد
(مُستحبّات اَذان و اقامه )
۳۲. رو به قبله بودن
۳۳. ایستاده بودن
۳۴. صحبت نکردن در میان عبارت های اذان و اقامه
۳۵. آرام بودن بدن در اقامه (تکان های جزئی هم نخورد)
۳۶. بلندتر بودن صداى اذان از اقامه
۳۷. فاصله انداختن بین اذان و اقامه به برداشتن یک گام، یا نشستن، یا سجده کردن، یا ذکر گفتن، یا دعا کردن و یا ساکت بودن
۳۸. کسى که اذان و اقامه دیگرى را شنیده است، بهتر است اذان و اقامه نگوید.
آداب همزمانی با نماز
(مُستحبّات تکبـیرهُ الإحرام )
۳۹. شش تکبیر بگوید و هفتمین تکبیر را، تَکبیرَهُ الإحرام قرار دهد.
۴۰. موقع گفتن تکبیر اوّل نماز، و تکبیرهاى بین نماز و تکبیر پایان نماز، دستها را تا مقابل گوشها بالا بَرد.
۴۱. دستها در هنگام گفتن تکبیر این گونه بالا بَرد : انگشتان به هم چسبیده باشند. کف دستها مقابل قبله باشند. با بالا آوردن دستها تکبیر را شروع نماید و هنگام رسیدن دستها به کنار گوشها یا مقابل صورت تکبیر تمام شود و دستها از گوشها عقب تر نرود.
( مُستحبّات قیام )
۴۲. بدن را راست نگه دارد و سر را راست نگه دارد.
۴۳. شانهها را پایین بیندازد.
۴۴. دست ها را روی ران ها بگذارد.
۴۵. انگشتان دست را به هم بچسباند.
۴۶. جاى سجده را نگاه کند.
۴۷. سنگینى بدن را به طور مساوى روى دو پا بیندازد.
۴۸. اگر نمازگزار زن است پاها را به هم بچسباند و اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز، تا یک وجب فاصله دهد.
۴۹. نوکِ انگشتانِ پا به سمت قبله باشد.
(مستحبّات قِرائت )
۵۰. بعد از تَکبیرَهُ الإحرام و قبل از قرائت سوره حمد آهسته بگوید: أعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
۵۱. با ترتیل بخواند؛ یعنى به صورتى بخواند که حروف آن آشکار باشد.
۵۲. با لحن و صداى زیبا بخواند.
۵۳. در آخر هر آیه وقف کند؛ یعنى آن را به آیه بعد نچسباند.
۵۴. به معناى آیات توجه داشته باشد.
۵۵. بین حمد و سوره و هم چنین بعد از فراغ از سوره و پیش از قنوت یا تکبیر رکوع قدرى مکث کند.
۵۶. در نماز جماعت، بعد از تمام شدن حمد امام و در نماز فرادى، بعد از آن که حمد خودش تمام شد بگوید: اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمین.
۵۷. بعد از خواندن سوره توحید یک یا دو یا سه مرتبه بگوید: کَذلِکَ اللّهُ رَبّى.
۵۸. در تمام نمازها در رکعت اول، سوره قدر و در رکعت دوم، سوره توحید (قُل هُوَ اللّهُ أحَد) را بخواند. البته سوره های دیگر نیز استحباب دارد.
۵۹. در رکعت سوم و چهارم بعد از تسبیحات اربعه، استغفار کند؛ مثلاً بگوید: اَستَغفِرُ اللّهَ رَبّى وَ أتوبُ اِلَیه.
(مَکروهات قِرائت )
۶۰. نخواندن سوره توحید در تمام نمازهاى یک شبانه روز.
۶۱. خواندن سورهاى که در رکعت اول خوانده در رکعت دوم؛ مگر سوره توحید.
۶۲. خواندن سوره توحید به یک نفس.
( مُستحبّات رکوع )
۶۳. گفتن تکبیر قبل از رفتن به رکوع در حالى که راست ایستاده (در حال حرکت تکبیر نگوید)
۶۴. مرد دستها را روى زانوها بگذارد و زن دستها را بالاتر از زانوها بگذارد.
۶۵. انگشتان دست را باز گذارند.
۶۶. مرد زانوها را به عقب بدهد و زن زانوها را به عقب ندهد.
۶۷. صاف نگه داشتن کمر «براى مردها» به صورتى که اگر یک قطره آب روى کمر قرار گیرد جا به جا نشود.
۶۸. کشیدن گردن به گونه ای که در امتداد و مساوی با «کمر» باشد.
۶۹. نگاه بین دو قدم باشد.
۷۰. دو آرنج را باز نگه دارد.
۷۱. ذکر رکوع را سه مرتبه یا پنج مرتبه یا بیشتر تکرار نماید و به عدد فرد ختم نماید.
۷۲. پیش از ذکر رکوع و ذکر سجده و همچنین بعد آن، صلوات بفرستد.
۷۳. بعد از آن که از رکوع برخاست و راست ایستاد، در حال آرامى بدن بگوید: سَمِعَ اللّهُ لِمَن حَمِدَهُ
( مُستحبّات سُجود )
۷۴. بعد از آن که سر از رکوع برداشت و کاملاً ایستاد براى رفتن به سجده تکبیر بگوید.
۷۵. موقعى که مرد مىخواهد به سجده برود، اول دستها را به زمین مىگذارد و اما زن، اوّل زانوها را به زمین گذارده و به طور کامل مىنشیند سپس سجده مىرود.
۷۶. تمام پیشانى را به چیزى که سجده بر آن صحیح است بگذارد مثلاً مهری داشته باشد که تمام پیشانی با آن تماس پیدا کند.
۷۷. بینى را به مُهر یا چیزى که سجده بر آن صحیح است بگذارد.
۷۸. در سجده انگشتان دستها را به هم چسبانده و برابر گوشها بگذارد، به طورى که سر انگشتان رو به قبله باشد.
۷۹. در حال سجده به آخرِ بینى نگاه کند.
۸۰. در حال سجده مردها آرنجها را به زمین نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگه دارند و زنها آرنجها را بر زمین بگذارند و اعضاى بدن را به یکدیگر بچسبانند.
۸۱. محل سجده و جاى ایستادن هم سطح باشد.
۸۲. پیشانی و انگشتان پا را بیش از حدّ واجب بر زمین قرار دهد.
۸۳. بر خاک سجده نماید و بر سنگ و چوب سجده نکند
۸۴. در میان اذکار براى سجود سُبحانَ رَبّىَ الاَعلى وَ بِحَمدِه را انتخاب کند.
۸۵. در هر سجده یا سجده آخر نماز دعا کند.
۸۶. طول دادن سجده به ذکر یا دعا؛ مثلاً ذکر سجده را سه مرتبه یا پنج مرتبه یا بیشتر تکرار نماید و به عدد فرد ختم نماید.
۸۷. بعد از سجده و همچنین در حال تشهّد اگر نمازگزار مرد است بر ران چپ بنشیند و روى پاى راست را به کف پاى چپ بگذارد و اگر زن است حضرت امام ۱ فرمودهاند: چهار زانو بنشیند.
۸۸. بعد از سر برداشتن از سجده اول و سجده دوّم در حالى که بدن آرام است تکبیر بگوید و دستها را مانند تَکبیرَهُ الإحرام بالا بیاورد.
۸۹. گذاردن کف دست راست بران راست و کف دست چپ بر ران چپ
۹۰. بین سجده اول و دوم در حال آرامش بدن بگوید: أستَـغفِرُ اللّهَ رَبّى وَ أتوبُ اِلَیه
۹۱. براى رفتن به سجده دوم در حال آرامى بدن تکبیر بگوید.
۹۲. مرد در موقع بلند شدن دستها را پس از زانوها از زمین بر دارد و زن بنشید و بعد راست بلند شود.
۹۳. در حال بلند شدن بعد از سجده دوّم بگوید: بِحَولِ اللّهِ وَ قُوَّتِهِ اَقومُ وَ اَقعُد
( مُستحبّات تشهد )
۹۴. نگاهش به طرف زانوهایش باشد.
۹۵. پیش از تشهّد بگوید: اَلحَمدُ لِلّه
۹۶. دستها را بر رانها بگذارد و انگشتها را به یکدیگر بچسباند.
۹۷. در رکعت دوم بعد از تشهّد بگوید: وَ تَقَبَّل شَفاعَتَهُ وَ ارفَع دَرَجَتَه
( مُستحبّات قنوت )
۹۸. گفتن تکبیر قبل از قنوت
۹۹. دستها را طورى بگیرد که کف آنها مقابل آسمان و رو به روى صورتش باشد و انگشتان را به جز ابهام به هم بچسباند.
۱۰۰. هر دو کف دست را پهلوى هم (متصل به هم) قرار دهد و نگاهش هنگام قنوت به کف دست هایش باشد.
۱۰۱. قنوت را طول بدهد، پیامبر 9فرمودند: کسانى که در دنیا قنوتهایشان طولانى تر است در قیامت راحت ترند.
۱۰۲. در نماز فُرادی و جماعت، قنوت را بلند بخواند چه در نمازهایى که باید بلند خوانده شود و چه در نمازهایى که باید آهسته خوانده شود، البته مأموم باید طورى بخواند که صدایش را امام نشنود.
۱۰۳. پیش از دعای قنوت و پس از آن، صلوات بفرست و حاجت هاى خود را بین دو صلوات قرار دهد.
۱۰۴. چرخاندن نگین انگشتر عقیق به طرف صورت
( مَکروهات قُنوت )
۱۰۵. بالا بردن دستها با حدى که از سر تجاوز کند.
۱۰۶. کشیدن دستها به صورت و سینه بعد از تمام شدن قنوت در نمازهاى واجب
آداب تعقیبات نماز
۱۰۷. پس از سلام نماز سه مرتبه تکبیر بگوید و در هنگام گفتن مانند بقیه تکبیرهاى نماز دستها را بالا بیاورد.
۱۰۸. دعا کند و حاجات خود و دیگران را از خداوند متعال بخواهد، که امامان عَلَیهِمُ السّلام فرموده اند: بعد از هر نمازی انسان یک دعای قبول شده نزد خداوند دارد.
۱۰۹. تسبیح حضرت زهرا بگوید: ۳۴ مرتبه اَللّهُ اَکبر، ۳۳ مرتبه اَلحَمدُ لِلّه، ۳۳ مرتبهسُبحانَ اللّه.
۱۱۰. سجده شکر نماید (یک مرتبه یا سه مرتبه تا صد مرتبه شُکراً لِلّه بگوید).
( منبع : کتاب دانستنی های لازم از نماز ؛ محمد وحیدی ؛ ص ۱۱۵ تا ۱۴۸ و دو نکته از کُتب دیگر )
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید