مقدمه

آثاری که کولفین برجسته ی یک دوره می نویسند: همیشه پیش فرض هایی دارد که باید ” به حرف آورده بشوند ”.

این یعنی هر متن نانوشته هایی دارد که خواننده باید کوشش کند در حاشیه ی متن ” بنویسد ” . این راهی است برای گریز از مرکزیت متن، برای برخوردی خاص با متن و برای فهم، فهم و باز هم فهم.

صحبت از فهم انسانی شد، لازم است نقل قولی کنیم از اسپینوزا که گفته: ” تلاش بی پایانی نموده ام تا اعمال انسانی را نه به سخره بگیرم ، نه بر آنها زاری کنم و نه خوار بشمارم ؛ بلکه بفهمم ” و در جایی دیگر می گوید که فهم [ مقدمه ی ] رهایی است.

تلاش ما در بخش ” در حاشیه ی متن ” همین است. ” در حاشیه ی متن ” نقد کتاب نیست، بررسی نوشته ها نیست، تز نویسی نیست؛ فقط حاشیه ای است مختصر و مجمل بر تعدادی از برجسته ترین اندیشه های فلسفی تاریخ بشر. شاید از این طریق بهانه ای برای تورق و تامل در کتابهایی که به آنها اشاره شده، فراهم بشود.

در حاشیه متن

گرامشی هم به حاکمان و هم به روشنفکران جامعه توجه نموده است. او می گوید که طبقه ی حاکم آفریننده ی یک اسطوره است؛ یک ایدئولوژی که حاکمیت نظام فعلی را مشروعیت می بخشد. گرامشی نام آن را هژمونی می نهد.

هژمونی همچنین آن دسته از باورهایی است که طبقه ی حاکم به طبقه ی پایین دست می باوراند.بنابراین ما با دو گروه سر و کار داریم: گروه سازنده ی باورها، قوانین و آداب ” صحیح ” و گروهی که سازنده نیست؛ بلکه منفعلانه پذیرنده است. آنچه در حاشیه ی متن گرامشی می توان نوشته برداشتی است که خلاقیت را به رسمیت می شناسد: طبقه حاکم مکارتر است، خلاق و باهوش است و می تواند حاکمیتش را تضمین کند. اما پایین دستی ها به اصطلاح از روی دستایشان مشق شب می نویسند. اینکار آنها را در زمینه ی اندیشه و تخیل و حتی احساس وابسته ی حاکمیت می نماید.

فراخوان گرامشی به روشنفکران این است که در جریانات تاریخ اجتماع خود بیکار نایستند و نقش فعال و خود آگاه بر عهده بگیرند. با این کار آنها گزینه های جدیدی برای زیستن از طریق کار بست فعالانه ی قوای اندیشه ورز و خیال پرداز خود خواهند ساخت. اینکار شاید طبقه ی حاکم جدیدی شکل ندهد ( چه بسا شاید به آن احتیاج نباشد ) اما تک صدایی را در جوامعی که از نظر قومیتی و فرهنگی متنوع هستند از بین خواهد برد.

حواشی دیگری نیز می توان اضافه کرد. مثلا انجام بررسی آماری برای اینکه انجام چه روشهایی برای افزایش قوای خلاقه در مدارس ابتدایی مهم است. یا اینکه به چه شیوه هایی می توان فضای احصاری رسانه ای را در یک محیط در هم شکست. با توجه به اینکه اندیشه ی گرامشی در حوزه ی علوم اجتماعی نیز وارد می گردد می توان از روش های کمی برای ارزیابی یک جامعه ی مذکور استفاده کرد.

کتاب ” گرامشی ” نوشته ی جیمز جول، ترجمه ی محمد رضا زمردی، نشر ثالث؛ می تواند مدخل مناسبی برای ورود به بحثهای این اندیشمند و فعال سیاسی ایتالیایی باشد.

منبع: گیلان تایمز