• صفحه نخست
• درباره ما
• تماس با ما

شمال ما: چند سالی است بسیاری از شهرهای کشور به خصوص کلانشهر‌ها سعی دارند با انتخاب روزی به نام شهرشان، شهروندان را با هویت‌های فرهنگی شهر بیشتر آشنا کنند. شهرهایی همچون شیراز، اصفهان، قزوین و مشهد و… در چند سال اخیر با انتخاب یک روز به نام آن شهر و انجام برنامه‌های فرهنگی سعی دارند شهروندان را با زیرساخت‌های فرهنگی و تاریخی شهرآشنا کنند و مشارکت آنان را در امور شهر افزایش دهند.

چگونه ۱۲ دی روز رشت شد

کارگروه انتخاب روز رشت در سال ۹۲ تشکیل شد. در آن سال این کارگروه با تشکیل جلساتی و با دعوت از بزرگان، فرهیختگان و اساتید دانشگاه و فعالان فرهنگی این شهر تلاش کرد تا روزی را به نام رشت ثبت کند.
واقعه «پیله داربن»، یادمان میرزا کوچک خان جنگلی، یادمان یاد خداجو (شاعر)، واقعه مشروطه، سالروز تاسیس بلدیه (۱۳۰۴/۲/۴)، افتتاح ساختمان بلدیه، پایان دروی برنج و جشن خرمن، سالروز تاسیس کتابخانه ملی، سالروز تاسیس نخستین تماشاخانه، تاریخ ایجاد راه ابریشم، نوروز بل، زادروز تولد دکتر معین و… از مواردی بود که ازسوی اعضای کارگروه پیشنهاد شد، ولی هیچکدام به تصویب نرسید.
نیمه خرداد سال ۹۳، آخرین نشست کارگروه با حضور پژوهشگرانی همچون مهندس روبرت واهانیان، دکتر افشین پرتو، محمد تقی‌پور احمد جکتاجی، دکتر فریدون شایسته، دکتر روشن بابایی و… برگزار شد.
اعضای کارگروه بر این موضوع اتفاق نظر داشتند که «روز رشت» باید مرتبط با تاریخ شهر رشت باشد، مهندس «روبرت واهانیان» در آخرین جلسه کارگروه پیشنهاد داد ۱۲ دی، روزی که رشت به عنوان مرکز استان از سوی «شاه طهماسب صفوی» انتخاب شد، به عنوان روز رشت انتخاب شود؛ پیشنهادی که در ‌‌نهایت به تصویب اعضا رسید.
مهندس واهانیان درباره علت انتخاب این روز به همشهری می‌گوید: هویت شهر‌ها منوط به شناخت روزی است که پایه‌های مدنیت بر آن استوار است و شهر رشت به مفهوم دقیق شهرنشینی آن در دوازدهم دی به فرمان شاه طهماسب صفوی به حاکم وقت رشت ابلاغ شد.

۱۲ دی چه روزی است

محقق و پژوهشگر تاریخ رشت، در مورد دلیل انتخاب خود بیان می‌کند: با مرگ امیر شاهرخ، حاکم منطقه بیه‌پس (غرب گیلان)، که چندگاهی از زیر فرمان خان احمد (فرمانروای بیه پیش، شرق گیلان) بیرون رفته بود دگر باره به دستور شاه طهماسب به فرمانروای کیایی سپرده شد. همزمان با آرام شدن گیلان، شهر قزوین که از سال ۹۵۵هجری (۱۵۴۸ میلادی) به پایتختی برگزیده شده بود، برای پذیرایی از شاه طهماسب آماده شد و شاه صفوی ۲ ماه پس از کشته شدن امیر شاهرخ، تبریز را‌‌ رها کرد و به تختگاه خود در قزوین آمد. ورود شاه طهماسب به قزوین و نزدیک شدن او به گیلان نشانه چشمداشت ویژه او به گیلان و رویدادهای این سامان بود که این موضوع دوره نوینی را در تاریخ گیلان آغاز کرد.
وی در ادامه می‌افزاید: شاه طهماسب پس از آمدن به قزوین بر آن شد که از توان دربار کیایی- که پیش‌تر از سوی وی برای چیرگی بر غرب گیلان پشتیبانی می‌شدند، بکاهد و آرام آرام زمینه فروپاشی آن را فراهم آورد. از این رو دگرباره به اندیشه برپایی تاج و تخت – هرچند نه پرتوان- در بیه پس (غرب گیلان) و کوتاه کردن دست دربار کیایی از آن سامان که برآیندی جز کم شدن توان دربار کیایی نداشت، افتاد.
واهانیان ادامه می‌دهد: شاه طهماسب پس از یافتن محمود از خانواده اسحاقی او را به فرمانروایی بیه پس (غرب گیلان) برگزید و فرمانی به نام او نوشت و با شکوه فراوان راهی گیلان کرد. «سلطان محمود» در ۱۲ ربیع الاول سال ۹۶۵ هجری قمری (۱۵۵۷ میلادی) در میان پیشواز پرشکوه بیه پسیان پا بر رشت نهاد و آن شهر را به پایتختی برگزید و در آن شهر بر تخت نشست.
وی پس از بر تخت نشینی، شخصی به نام «احمد سلطان فومنی» را به وزارت برگزید و کوشید تا رنگ رنج را از چهره بیه پسیان بزداید.
اکنون مهندس واهانیان تاریخ مذکور را به شمسی تبدیل کرده و می‌گوید: این تاریخ معادل ۲ ژانویه ۱۵۵۸م و مقارن با ۹۳۶/۱۰/۱۲ شمسی است.

تولد رشت، مهم‌تر از هر مناسبت تاریخی

وی در ادامه تاکید می‌کند: هر شهر برای خودش روز تولدی دارد؛مثلا مردم سن پترزبورگ در روز فرمان تاسیس این شهر جشن می‌گیرند. می‌توان گفت، همانطور که انسان‌ها روز تولد خود را دارند، هر شهری هم تولد و ویژگی‌های منحصر به فرد خود را دارد. روز رشت ۱۲ دی ۹۳۶ ه. ش است که سلطان محمود از طرف شاه طهماسب صفوی به عنوان نماینده او انتخاب شد و با ورود سلطان محمود به رشت، این شهر مرکز گیلان شد.
واهانیان می‌افزاید: به دنبال این هستیم که چه رخداد یا تاریخ مشخصی در گیلان منجر به تولد شهر رشت شد، تا آن را جشن بگیریم، آن هم در تاریخ گذشته و نه تاریخ معاصر. هر روز دیگری در تاریخ معاصر مربوط به رشت باشد، مربوط به توسعه رشت است نه تولد رشت.
معمار برجسته گیلان اشاره می‌کند: ایام دیگری هم می‌توانند در گذشته‌های دور شناسایی شوند و روز تولد رشت باشند، ولی در حال حاضر مستند‌ترین آن تاریخ مذکور است.
وی همچنین تصریح می‌کند: برخی دوستان قتل آقا بالا خان (از دولتمردان محمد علی شاه و از مخالفان سرسخت مشروطه) را پیشنهاد می‌دادند که حادثه‌ای سیاسی بود. به نظر من برای ماندگاری یک رخداد فرهنگی باید از رخدادهای سیاسی دوری کرد.
در پایان سال ۱۳۹۳، موضوع تخصیص اعتبار برای برگزاری مراسم روز رشت در کمیسیون تلفیق شورا مورد بحث و بررسی قرار گرفت و اعتباری در این راستا برای برگزاری تمامی مناسبت‌ها و همایش‌های روابط عمومی شهرداری به تصویب رسید.
اما با توجه به این‌که لایحه روز رشت نهم اسفندماه سال گذشته در جلسه ۵۴ کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورا مورد بحث و بررسی قرار گرفت و به تصویب رسید، لازم است این لایحه در صحن علنی شورا تصویب نهایی شود.

تصویب پس از انتخاب هیات رئیسه شورا

در همین رابطه رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورا در گفت‌و‌گو با همشهری می‌گوید: لایحه انتخاب روز رشت نهم اسفندماه سال گذشته در جلسه ۵۴ کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورا مورد بحث و بررسی قرار گرفت و اعضای کمیسیون و مشاوران به اتفاق به دوازدهم دی به عنوان روز رشت رای دادند. این روز به تصویب کمیسیون فرهنگی شورا رسید، اما هنوز صحن علنی شورا آن را تصویب نکرده است.
«مظفر نیکومنش نودهی» می‌افزاید: دوازدهم دی روزی است که شهر رشت به دستور شاه صفوی مدنیت جدید یافت و به مفهوم امروز شهر توسعه و تحول پیدا کرد.
وی ابراز امیدواری کرد این لایحه در نخستین جلسه پس از تشکیل هیات رئیسه جدید شورا در صحن علنی شورا هم به تصویب برسد.
رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورا ضمن یادآوری تاریخ پرشکوه گذشته رشت افزود: تلاش بر این است که انشاء الله دوازدهم دی ماه امسال نخستین مراسم روز رشت از سوی  شورای چهارم برگزار شود. وی افزود: بی‌تردید اینگونه برنامه‌ها می‌تواند در معرفی تاریخ و هویت و فرهنگ غنی رشت بسیار موثر باشد.
حال انتظار می‌رود پس از ۲ سال، دوازدهم دی ماه سال ۱۳۹۴ نخستین مراسم روز تولد رشت برگزار شود.

منبع: همشهری؛ مهری شیرمحمدی