شاید برای ورود به بحث پساماند های پزشکی خوب است اول معنای پسماند ها را بدانیم، پسماند ها  مواد زائدی  که توسط فعالیت های  روزانه که در  زیستگاههای طبیعی انسان  ایجاد می شوند.

اما پسماند های حاصل از فعالیت های بشر به انواع  عادی (شهری)، پزشکی (بیمارستانی)، ویژه، کشاورزی و صنعتی نقسیم بندی می شوند که برای ورود به هرکدام نیاز به زمان خاصی دارد که در این فرصت سعی شده نگاه اجمالی به پسمانده های بیمارستانی شود.

اما پسماند های پزشکی (بیمارستانی) به کلیه پسماندهای عفونی و زیان آور ناشی از بیمارستانها ٬ مراکزبهداشتی ٬ درمانی٬آزمایشگاههای تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه اطلاق می گردد.

اما نکته ای که باید به آن توجه شود این است که سایر پسماندهای خطرناک بیمارستانی گذشته مشمول این تعریف نمیگرند.

* تقسیم بندی بر اساس درجه  احتمال خطر پسماند.

الف ) ۷۵ تا ۹۰ درصد زباله معمولی(۱)

ب) ۱۰ تا ۲۵ درصد هم زباله های خطرناک

زباله های خطرناکی که ۱۰تا۲۵ درصد از پسماندها را در برمیگیرد شامل۶۰تا۸۰درصد اجسام تیز، بخش ایزوله، بافت انسانی و خون و ۱۵تا ۲۵ درصد مواد رادیو اکتیو، داروهای تاریخ مصرف گذشته و ۵تا۱۰درصد مواد زائدپاتولژیکی را شامل می شوند.

*طبقه بندی پسماندهای تهدید کننده سلامت

طبقه بندی پسماندهای تهدید کننده سلامت عبارتنداند از پسماندهای عفونی یعنی پسماندهای  که مظنون به داشتن عوامل بیماریزا مانند کشت های میکروبی آزمایشگاه ٬پسماندهای ناشی از جداسازی بیماران عفونی ٬بافتها ٬مواد و تجهیزات که با بیماران عفونی تماس داشته  و مواد دفع شده بیماران عفونی را شامل می شوند.

* پسماندهای اسیب شناختی: مانند بافت ها و آبگونه های انسانی تکه  های بدن انسان ، خون و سایر آبگونه های بدن  و جنین

*پسماند های برنده و نوک نیز: مانند سوزن تزریق(ست) انفوزیون ، تیغه  جاقو ، تیغ و شیشه های شکسته 

*پسماندهای دارویی

اما منظور از پسماندهای دارویی به داروهای تاریخ گذشته یا غیر لازم یا شیشه یا قوطی هایی که به دارو آلوده شده اند یا محتوی دارو میباشند می گویند.

*پسماندهای ژنوتوکسیک

یکی دیگر از پسماند های تهدید کننده سلامت پسماندهای ژنوتوکسیک هست .

اینگونه پسماندها دارای موادی با خصوصیات سمی برای ژن ها ٬ از جمله پسماندهای دارای مواد سایتوتوکسیک که بیشتر در درمان سرطان بکار میروند.و مواد شیمیایی سمی برای ژن ها را شامل می شود.

*پسماندهای شیمیایی:

اما به پسماند های شیمیایی می گویند که  محتوی مواد شیمیایی مانند معرفهای آزمایشگاهی ٬ داروی ثبوت و ظهور فیلم٬ مواد گندزدای تاریخ گذشته یا غیر لازم و حلالها دارند.

* پسماندهای دارای فلزات سنگین

پسماندهای دارای فلزات سنگین نیز از جمله پسماند های تهدید کننده سلامت می باشند که باتری ها.ترمومترهای شکسته ، اندازه گیری فشار خون را شامل می شود.

*ظرفهای تحت فشار

پسماند های ظرفهای تحت فشار از سیلندرهای گاز،کارتریج گاز و قوطی افشانه ها را شامل می شود.

*پسماندهای پرتو ساز

پسماندهای پرتو ساز به مایعات مصرف نشده پرتو درمانی٬لوازم شیشه ای بسته٬کاغذهای جاذب در آزمایشگاهای تحقیقاتی٬ادرار و مواد دفعی شده بیماران درمان شده یا آزمایش شده به وسیله داروهای نوکلید مهر و موم نشده یا منابع سربسته می گویند.

*خطرهای پسماندهای بیمارستانی و دارویی:

پسماندهای بیمارستانی و دارویی ایجاد مسمومیت حاد و مزمن  و آسیب از جمله سوختگی (شایعترین) می باشد.

مسمومیتها در اثر جذب مواد شیمیایی از راه پوست و پوششهای مخاطی یا خوراک و استنشاق و….. می باشند.

احتمال آتش سوزی و آلودگی محیط (نا کافی بودن ومناسب نبودن روشهای دفع) نشت این مواد به آبهای زیر زمینی(الودگی سفره های زیرمینی)،اختلال در سیستم تصفیه فاضلاب و اثر سمی بر اکوسیستم های طبیعی دریافت کننده پساب از خطرهای پسماندهای بیمارستانی و دارویی می باشند.

*اقدامات لازم برای به حداقل رساندن خطر

اقدامات لازم برای به حداقل رساندن خطر پسماند های پزشکی عبارتند از جانشین کردن مواد شیمیایی کم خطر، استفاده از تجهیزات ایمنی، تهویه مناسب محل و آموزش در مورد تدابیر پیشگیرانه و مراقبتهای فوریتی در صورت بروز حوادث می باشند.

 *مدیریت پسمانداگر بخواهیم در مورد مدیریت پسماند های بیمارستانی صحبت کنیم باید بدانیم که مدیریت پسماند شامل تولید زباله ، جداسازی و بازیافت، ذخیره و نگهداری و جمع آوری می باشد.

در مرحله جمع آوری که یکی از اقسام مدیریت پسماند می باشد باید بدانیم که جمع آوری به دوصورت  تصفیه و خنثی سازی می باشد.دفع نهایی مرحله ی آخر از مدیریت پسماند  می باشد.

روش های معمول  توصفیه و  دفع پسماند های بیمارستانی

۱احتراق (سوزاندن در زباله سوزها)

۲٫گندزدایی شیمیایی

۳.گندزدایی با حرارت خشک

۴.گندزدایی با حرارت مرطوب(اتوکلاو)

۵.استریلیزاسیون با گاز

۶.گندزدایی یا تصفیه با پرتو ها و امواج کوتاه(اشعه گاما و میکرویو)

۷.گندزدایی با فناوریهای دوگانه (اتوکلاو و امواج کوتاه)

۸. فناوریهای مکانیکی تصفیه مواد زائد جامد بیمارستانی

۹.فناوریهای بیولوژیکی و شیمیایی تصفیه مواد زائد جامد بیمارستانی

۱۰.فناوریهای نوین

* حرف آخر:

اما  برای اینکه زباله های عفونی، شیمیایی و بیمارستانی مثل سر سوزن ها و تیغ جراحی و … آن قدرت تخریب زیست محیطی خود را از دست بدهند بهتر است توسط  دستگاه های پیشرفته  اتو کلاو  و  هیدرو کلاو امحاء گردند.

البته ناگفته نماند که استفاده از دستگاه اتوکلاو برای خنثی سازی زباله های شیمیایی و عفونی و.. تولید پساپ و بوی بدی را  بدنبال دارد. اما استفاده از دستگاه هیدرو کلاو برای خنثی سازی زباله ها در مقابل اتوکلاو بعلت اینکه  بخار آب تزریق نمی شود همین امر باعث می شود پساب کمتری تولید شود.

.

.

منبع: صبح شفت