بحران باران رشت و معماری خانههای شمال ایران؛
شمال ما: دوشنبه شب گذشته بارشی با شدت ۲۰ تا ۸۰ میلیمتر در کمتر از دو ساعت سیلی در خیابانهای رشت که همواره با چتر و باران و قدمهای آرام شناخته میشدند به راه انداخت و بسیاری از کوچهها در کمتر از چند دقیقه به کانالهای خروشان آب تبدیل و خانهها و مغازههایی که همسطح کوچهها بودند به دلیل نفوذ گل و لای با مشکلات فراوان روبرو شدند و آب باران از سقف برخی از خانهها به داخل وارد شد.
به گزارش خبرگزاری ایرنا، اما این تازه اول ماجرا بود چرا که برخی از ساکنان طبقههای آخر ساختمانهای نوساز در رشت با یک فاجعه مواجه شدند چرا که دیدند نه تنها پارکینگ ها و کوچه ها پر آب شده اند بلکه آب از بالا هم روی سر آنان آوار شد.
فیلمهایی که پس از آن بارندگی در اینستاگرام دستبهدست شد، صحنههایی را نشان میداد که کمتر کسی باور میکرد: آب از لوستر خانههای نوساز و چراغ های کوچک تعبیه شده در سقفها به درون خانه ها سرریز شود و ساکنان هیچ فرصتی جز تماشا کردن لحظه حادثه نداشته باشند.
البته در شبکه های اجتماعی کم نبود فیلم های جعلی از اینکه بارندگی به حدی است که در کنار خودروها، قایق های موتوری نیز در حال حرکت در خیابان های اصلی شهر رشت هستند.
اما در برخی از خانه ها شرایط واقعی بود، سقفهای کاذب مثل اسفنجی سنگین آب را در خود نگه داشته بودند و بعد بیرحمانه آن را رها میکردند، روی زندگی مردم؛ ساکنان طبقات آخر با سطل و ملحفه و کاسه در تلاش بودند جلوی نفوذ آب به نقاط مختلف خانه را بگیرند، صدای افزایش شدت آب وارد شده به خانه و رعد و برق آن شب برای خیلی ها در رشت به کابوسی بیپایان تبدیل شده بود.
در این گیرودار و درماندگی، بسیاری این پرسش را مطرح می کردند که آیا وجود سقف های صاف یا تهرانی به جای سقف شیروانی که از دیرباز در گیلان استفاده می شود مسبب این مسیبت برای ساکنان طبقات آخر آپارتمان ها در رشت شده است یا خیر؟.
پرسشی که امروز دیگر یک بحث تئوری نیست بلکه ذهن خیلی از خریداران املاک، ساکنان طبقات آخر آپارتمان ها و مردمی که در باران اخیر رشت متضرر شده اند را درگیر کرده است، خبرنگاران ایرنا در گیلان تلاش کرده اند پاسخ این پرسش را بیابند.
سه شرطی که در زمان ساخت و پس از آن نمیتوان نادیده گرفت
سیدحمیدرضا موسوی رئیس اداره توسعه مهندسی اداره کل راه و شهرسازی گیلان با نگاهی فنی به ریشهی ماجرا نگاه میکند و از گذشته میگوید از روزگاری که سقفهای شیروانی، پیشفرض ساختوساز در شمال بودند.
به گفته وی، «از لحاظ فنی و شهرسازی، پیشفرض ساختمانها با توجه به بارندگی شدید، بحث سقفهای شیروانی از گذشته استفاده میشده است که جوابگوی اقلیم شمال و بارندگیهای شدید بوده است.»
اما به گفته او، چند سالی است که معادله تغییر کرده است و «با توجه به تغییر سلایق و کسب منافع مالی بیشتر، سازندگان روی به ساخت ساختمانهایی با سقفهای تهرانی آوردهاند که استفاده از آنها و نحوه ساخت، ضوابطی دارد که باید کاملا رعایت شود.»
موسوی تاکید میکند که این رویه فقط محدود به گیلان نیست و «به غیر از گیلان، در مازندران و سایر استانها نیز این رویه دیده میشود، اما در گیلان میزان بارش باران بسیار زیاد است، حال آنکه در دیگر استانها میانگین بارش در طول سال ناچیز است که از این بابت هیچ خسارتی به ساختمانها با بام تهرانی وارد نمیشود.»
او در ادامه، سه اصل اساسی را برای استفاده از سقف تهرانی در گیلان مطرح می کند و می گوید که استفاده از مصالح باکیفیت، نظارت دقیق بر اجرای پروژه و نگهداری مناسب از ضروریت داشتن خانه هایی با سقف تهرانی است.
رئیس اداره توسعه مهندسی اداره کل راه و شهرسازی گیلان هشدار می دهد که «تنها استفاده از مصالح خوب و نظارت بر اجرای درست ساخت کافی نیست، این خانهها بیش از خانههایی با سقف شیروانی نیاز به مراقبت و نگهداری سالیانه دارند تا با نگهداری مناسب، مانع تخریب بنا بر اساس مرور زمان و شدت بارندگی شوند.»
مشکل اصلی رعایت نکردن استانداردهاست
ماجد یلدرمیان دبیر هیات رئیسه سازمان نظام مهندسی گیلان به صراحت می گوید که بحث را از دوگانه «شیروانی خوب، تهرانی بد» باید خارج کرد چرا که «صرفا شیبدار بودن یا صاف بودن نمیتواند درست بودن را لحاظ کند، اگر مشکلی هم در سقف صاف خوردیم، بحث عواملی در خصوص خروج آب، متریال و اجرای آن دخیل بوده است، سقف شیبدار هم میتواند به این مشکل و یا حتی بدتر بخورد که خورده است.»
یلدرمیان به جزئیات فنی اشاره میکند و می گوید: «میزان سطح خروج آب از ناودان باید استاندارد و متناسب با میزان بارندگی در گیلان باشد، نمیتوان به کلیت گفت که سقف تهرانی مشکل ندارد یا بلعکس.»
او سپس به یک نکته کلیدی اشاره میکند و به مصوبهای که از سال ۸۹ تصویب شده اشاره می کند و میگوید: «از سال ۸۹ مصوب شده است که سازندگان حداکثر ۲۰ درصد میتوانند سقف تهرانی اجرا کنند و فکر نمیکنم بالای ۱۰ درصد در گیلان سقف تهرانی داشته باشیم.»
به گفته او، «اگر سازنده ای استاندارد لازم را در زمان ساخت رعایت کرده باشد و تعمیر و نگهداری توسط ساکنین به درستی صورت گیرد، چه شیبدار و چه صاف، در کاربردشان هیچ فرقی نمیکند؛ چه بسا سقفهای صاف در بارشهای سنگین بهتر هم جواب میدهند. بنابراین اگر ساخت مناسب باشد هر دو سقف شیروانی و تخت جواب خواهند داد.
مسیر رسیدگی به تخلفات ساخت و ساز از زبان رئیس شورای اسلامی شهر رشت
محمد حسین واثق کارگرنیا رئیس شورای اسلامی شهر رشت از زاویه قانون و نظارت به موضوع نگاه کرده است و ابتدا ضوابط ساختوساز را روشن میکند.
به گفته او، «برابر ضابطه، بخش ساختوساز بالای پنج طبقه به بالا مجاز به بام صاف (معروف به بام تهرانی) است و زیر پنج طبقه بام تهرانی ممنوع است.»
کارگرنیا تاکید میکند که شورای شهر مرجع تعیین ضوابط نیست با این حال پس از تخلف سازندگان، در کمیسیون ماده ۱۰۰ در این خصوص یک رای برای تصمیم گیری نهایی دارد.
او می افزاید: «شورا مجاز نیست ضوابط ساختوساز را اعلام کند؛ این موارد از طریق معماری و راه و شهرسازی و نظام مهندسی اعلام میشود و شهرداری هم موظف به اجراست.»
او سپس به تقسیم مسئولیتها اشاره میکند: «یک بخش نظارت مربوط به نظام مهندسی است که نظارت بر کیفیت ساختوسازها را بر عهده دارد و در بخش رعایت ضوابط، شهرداری و نظام مهندسی در کشور موظفند که نظارت کنند که برابر پروانه، ساختوسازها صورت بگیرد، هر جا خارج از ضوابط بود، مهندس ناظر تخلفات را به شهرداری گزارش می کند که در نهایت این تخلفات پرونده میشود و در کمیسیون ماده ۱۰۰ به تخلفات رسیدگی خواهد شد.»
او مسیر رسیدگی به تخلفات را اینگونه توصیف میکند: در کمیسیون ماده ۱۰۰ یک عضو از دادگستری و یک عضو از دفتر فنی مهندسی استانداری به همراه یک عضو از شورای شهر نظر می دهند و با نظر اکثریت آرا، رأی در خصوص تخلف صورت گرفته صادر می شود و قابلیت اجرا پیدا می کند.»
سقف تهرانی بهتر است اما نگهداری آن سخت تر
فرهاد درفشی مشاور املاک با تجربه در بازار شمال از زاویهی بازار و خریدار به موضوع نگاه میکند و ابتدا مزیتها را میگوید: «در شمال چون اجرای سقف تهرانی خیلی سخت است، شیروانی بهتر است، اما شیروانی را هم بعضا بسیاری از سازندگان خیلی بد اجرا میکنند، البته اجرای شیروانی راحتتر است و سقف تهرانی سختتر چرا که سازنده باید در سقف تهرانی چند لایه قیرگونی کند.»
اما در ادامه نظر خود را تغییر میدهد و می گوید: «تهرانی بهتر است چون فضایی دارید که استفاده کنید، با توجه به طبیعت شمال، بنابراین به نفع خریدار است که سقف تهرانی باشد، اما نگهداری آن بسیار دشوار است.»
درفشی به مشکلات اجرایی اشاره میکند و می گوید: «خیلیها راضی هستند، اما وقتی یک نفر بد اجرا می کند، کف سقف باید دوباره باز شود و افراد به دردسر میافتند و باید آببند بزنند.»
او از تجربهی خود در بازار میگوید: «یک خانم دکتر به تازگی مراجعه کرد و گفت طبقه پنجم نمیخواهد و طبقه چهارم میخواهد، خب پشت بام های تهرانی مشاع هستند و همه ساکنان به اندازه برابر می توانند از آن استفاده کنند بنابراین خیلی ها دیگر ترجیح می دهند ساکن طبقه پایین سقف های تهرانی نباشند.»
وی به فیلمهای اینستاگرامی از سرریز شدن آب از سقف ها به خانه های نوساز اشاره می کند و می گوید: «اینها اکثرا سقف تهرانی هستند که در اینستاگرام میبینید، آببندها درست عمل نکرده اند و ساخت مناسب نبوده است، البته سازندگان سقف تهرانی روی ایزوگام ها نرمه میریزند و باز ایزوگام میکنند که پس از مدتی با کوچکترین ضربه، همان نرمی ایزوگام را سوراخ میکند و راه نفوذ آب باز می شود.»
هشدار یک سازنده باتجربه درباره جزئیات فنی
اسماعیل علینژاد آلمانی سازنده با ۲۰ سال سابقه در شهر رشت با نگاهی دقیق به علت اصلی آبگرفتگی، از اصولی میگوید که رعایت نمیشود.
به گفته او «چند اصل که باید رعایت شود، نمیشود، بارها دیده ام که در پشت بام های تهرانی ناودانهایی با قطر ۷۵ میگذارند حال آنکه برای یک سقف ۲۰۰ متری نمیتوان با یک ناودان با این ابعاد راه خروج فوری آب درست کرد بلکه نیاز به خروجی ۱۱۰ است یا باید از چند خروجی ۹۰ استفاده شود تا آن حجم از آب باران که در کمتر از چند ساعت بوجود می آید به سرعت از ساختمان خارج شود، البته ناودان هم باید بالاتر از کف زمین خروجی آب داشته باشد»
علینژاد تاکید می کند که استفاده از خروجیهای بزرگتر و متعدد، نصب ناودانهای با ارتفاع بیشتر، نگهداری دورهای هر چهار سال (نانو کردن روی سرامیک)، بررسی مداوم فاضلابها و لولهها و نصب فنر برای جمعآوری آشغال، پرهیز از زانوهای اضافی در مسیر ناودان که باعث گرفتگی میشود باعث می شود که در گیلان بتوان از مزایای سقف صاف یا معروف به تهرانی بهره برد.
وی می گوید: «۱۵ سال است که خانه با سقف صاف دارم، برف سنگین رشت را تجربه کرده ام و هرگز دچار مشکل نشده ام چرا که اصول را رعایت می کنم.»
مسیر جبران خسارت دیدگان
محمدعلی ویشکایی مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان از زاویه مدیریت بحران و جبران خسارت به موضوع نگاه میکند و ابتدا از مالکان خسارتدیده میگوید: «مالکان خسارتدیده از بارش باران اخیر برای تکمیل اطلاعات و انجام ارزیابی کارشناسی باید به بنیاد مسکن شهرستان محل سکونت خود مراجعه کنند.»
ویشکایی با اشاره به آخرین وضعیت ارزیابی خسارتهای ناشی از حوادث جوی اخیر در گیلان اظهار میکند: «واحدهای خسارتدیده در نقاط مختلف استان شناسایی شدهاند و ارزیابی میزان خسارت آنها باید به صورت مستند و بر اساس فرمهای مربوط انجام شود.»
او از استقرار ارزیابان صندوق بیمه حوادث طبیعی کشور در استان خبر میدهد و می گوید: «ارزیابان خسارتهای قابل ارزیابی ناشی از حوادثی مانند آبگرفتگی و وزش باد و طوفان و آسیب به سقف واحدهای مسکونی را بررسی و مستندسازی میکنند.»
به گفته او، «فرآیند ارزیابی خسارت باید بر اساس مستندات و گزارش کارشناسان انجام شود و پس از تکمیل اطلاعات، میزان خسارت وارده به هر واحد مشخص خواهد شد، رقم نهایی خسارتها در حال حاضر مشخص نیست و پس از انجام ارزیابیهای کارشناسی و تکمیل اطلاعات واحدهای آسیبدیده، میزان خسارت مالی اعلام خواهد شد.»
اظهارات مقامات، صاحبنظران و کارشناسان گواه این واقعیت است که سقف تهرانی برای اقلیم گیلان ذاتا نامناسب نیست و آنچه در شب بارانی رشت دیده شد نتیجهی بیتوجهی به اصول فنی، اجرای غیراستاندارد و نظارت ناقص بوده است چرا که اگر سقف شیروانی هم اصولی اجرا نشود میتواند همان مشکلات را ایجاد کند.
کیفیت مصالح، نظارت دقیق بر اجرا و نگهداری دورهای سه رکنی هستند که همه کارشناسان بر آن اتفاق نظر دارند ضمن اینکه قانون هم برای آنها وجود دارد اما اجرا ضعیف است، بنابراین مشکل نه در نبود قانون بلکه در نظارت ناقص و اجرای ناقص یا بی توجه ای به نحوه نگهداری چنین بناهایی است بنابراین فیلمهای شب بارانی رشت، نه سقف تهرانی را محکوم میکند و نه سقف شیروانی را تبرئه؛ آنچه دیده شد، نتیجهی بیتوجهی به اصول فنی و نظارت ناقص یا عدم توجه به اهمیت نگهداری این ساختمان هاست.
در همین حال تلاش خبرنگاران ما برای دریافت پاسخ از مسئولان شهرداری رشت بینتیجه ماند، شهرداری که در چند روز گذشته به دلیل غافلگیری در برابر شدت بارشها و آبگرفتگی معابر زیر تیغ انتقاد شدید شهروندان قرار داشت، پاسخگو تماس های ایرنا نبود تا بتوان توضیحات احتمالی آنها درباره عملکرد خود در مدیریت بحران و نظارت بر ساختوسازهای دارای سقف تهرانی را دریافت کنیم.
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید