کشتی گیلهمَردی میراث کهن گیلان؛
شمال ما: کشتی گیلهمَردی، میراث کهن گیلان، روایت مردانی است که بر خاک خیس شالیزار، با عرق پیشانی و شرافت پهلوانی، رسم جوانمردی را زنده نگه داشتهاند؛ آیینی که از دل سنتهای روستا برخاسته و هنوز هم در گوشهوکنار شمال، نغمهاش به گوش میرسد.
به گزارش خبرگزاری فارس، کشتی گیلهمَردی که از قرن چهارم هجری تاکنون در دل گیلان زنده مانده، نهفقط یک ورزش، بلکه آیینی از مردانگی، شجاعت و احترام است؛ آیینی که با پرش به سمت شرق، نیایش، موسیقی گیلکی و تشویقهای مردمان روستا معنا پیدا میکند و امروز، میراثی زنده در فهرست آثار معنوی ایران به شمار میرود.
کشتی گیلهمردی، ورزشی است ریشهدار در فرهنگ مردم شمال ایران؛ ورزشی که بوی خاک شالیزار و صدای دوتار با آن آمیخته است. خاستگاه این آیین به استان گیلان برمیگردد و قدمت آن به قرن چهارم هجری میرسد.
در فتوتنامه سلطانی از متون قرن نهم، این کشتی به نام «اضطرار» در مقابل کشتی خراسانی یاد شده و از آن به عنوان «کشتی دیلموار» نام برده شده است؛ نشانی از پهلوانی دیلمیان و اصالت مردمان شمال.
این آیین، بهطور سنتی در پایان فصل کشاورزی برگزار میشده است؛ هنگامی که کشاورزان از کار و زحمت زمین فارغ میشدند و روستا غرق در شور جشن برداشت میشد. شبهای تابستان در روستاهای گیلان، با صدای دهل و نقاره و تشویق پیر و جوان، رنگ و بوی دیگری میگرفت؛ آنجا که مردان در «کشتیسرا»ها، به میدان غیرت میرفتند تا توان و مردانگی خود را بیازمایند.
در این کشتی، پیش از آغاز رقابت، هر پهلوان باید نیایش کند. رسم بر این است که حتی «سرپهلوان» بدون دعا و احترام به بزرگان، حق ورود به میدان ندارد. پس از آن، کشتیگیر با پرشی بلند به سمت شرق میجهد؛ سمتی که نشانه احترام به امام رضا (ع) است. این پرش، نماد آمادگی و توان بدنی او نیز به شمار میآید.
حسین مومنی، پژوهشگر میراث ناملموس و از فعالان فرهنگی گیلان، درباره این آیین میگوید: «کشتی گیلهمردی فقط یک رقابت ورزشی نیست، بلکه نوعی آئین است که در آن ادب، احترام، دعا و وفاداری به ارزشهای دینی و اجتماعی در کنار توان جسمانی قرار دارد. این رسم، روح همبستگی و جوانمردی را در میان مردم شمال زنده نگه داشته است.»
در جریان این مسابقات، علاوه بر کشتی، برنامههایی همچون ریسمانبازی نیز برگزار میشود که با هنرنمایی بندبازان بر طناب، فضای جشن و شادی روستا را دوچندان میکند. به برنده یا پهلوان نهایی معمولاً جوایزی همچون گاو، اسب یا شال ابریشمی گلدار داده میشود؛ هدیهای از سوی بزرگان و ریشسفیدان روستا که نشانه احترام و ارجگذاری به قدرت و اخلاق است.
فرهاد قاسمی، کارشناس گردشگری بومیمحور، درباره اهمیت امروزی این آیین اظهار کرد: «کشتی گیلهمردی اگر درست معرفی شود، میتواند به یک جاذبه فرهنگی بزرگ برای گردشگری روستایی گیلان تبدیل گردد. اجرای زنده آن همراه با موسیقی و ترانههای گیلکی، نهتنها گردشگران داخلی، بلکه بازدیدکنندگان خارجی را نیز مجذوب اصالت مردم شمال میکند.»
این آیین در گسترهای از شرق تا غرب گیلان برگزار میشود؛ از صومعهسرا، شفت و رشت گرفته تا لاهیجان، املش، رودسر و حتی رامسر و تنکابن در غرب مازندران. در بسیاری از این مناطق، هنوز هم در جشنهای محلی یا مناسبتهای تابستانه، زمینهای سبز و میدانهای خاکی، شاهد نبرد پهلوانان محلیاند.
کشتی گیلهمردی با وجود گذشت قرنها، هنوز در روح مردم شمال زنده است؛ ورزشی که در آن قدرت با اخلاق، و غیرت با ایمان در هم آمیختهاند. در زمانی که بسیاری از آیینهای بومی به فراموشی سپرده میشوند، گیلهمردی هنوز در گوشه و کنار گیلان فریاد میزند که پهلوانی در شمال زنده است.
«حمیدرضا دنیادیده»
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید