نادیا ره
شمال ما؛
از شمار دو چشم یک تن کم
وز شمار خرد هزاران بیش
محمود نیکویه، تاریخنگار و پژوهشگر برجسته گیلانی صبح جمعه ۸ فروردین ماه ۱۴۰۴ دیده از جهان فروبست. وی در سال ۱۳۲۹ در محله حاجیآباد رشت متولد شد. کودکی و نوجوانی را در این شهر گذراند و از همین دوره با شیوه نگارش نقد ادبی آشنا شد و نخستین مقالهاش در دهه چهل و در سن ۱۵ سالگی در نشریه «فریاد گیلان» منتشر شد.
او در سال ۱۳۵۲ وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد و در رشته ادبیات فارسی به تحصیل مشغول شد. در این هنگام با اشتیاقی بیشتر به نگارش نقدهای ادبی، فلسفی و سیاسی در نشریات مطرح آن دوره پرداخت. پس از اجرای طرح سیاست انهدام مطبوعات در سال ۱۳۵۳ توسط هویدا، نخستوزیر وقت حکومت پهلوی، بیش از ۵۰ روزنامه در کشور توقیف شد و روزنامهنگاران و فعالان سیاسی بسیاری راهی زندان شدند. از جمله محمود نیکویه یکی از زندانیان سیاسی این دوره سیاه تاریخ ایران است.
او پس از آزادی از زندان راهی گیلان شد و در یک شرکت خصوصی به شغل حسابداری مشغول شد، اما اشتیاق وصفناپذیرش به مطالعه را هرگز کنار نگذاشت و متعهدانه قلمش را برای ایران و شهر رشت در دست داشت.
استاد نیکویه ارزش انسانهای فرهیخته زمانش را خوب میدانست، از این رو در ۱۷ سالگی برای دیدن ابراهیم پورداود به تهران رفته بود و با او یک مصاحبه کامل تاریخ شفاهی انجام داد، اما فرصت پژوهش کامل در باب او را در آن سالها نیافت. وی توانست کار نیمه تمامش را در سال ۱۳۸۱ با نشر کتاب «پورداود، پژوهنده روزگار نخست» به انتها برساند. در بخش دوم کتاب، یادنامهای از استاد پورداود مشتمل بر سخنرانیها، مقالات و اشعاری به قلم دکتر بهرام فرهوشی، دکتر عیسی صدیقی، دکتر رعدی آذرخشی، احسان یارشاطر، ایرج افشار، سید محمدعلی جمالزاده، عبدالحسین سپنتا، توران بهرامی و رسام ارژنگی گردآوری شده است.
او در دهه هشتاد به سراغ نصرت رحمانی که رشت را برای زندگی برگزیده بود نیز رفت و با مصاحبه تاریخ شفاهی دادههایی از نکته نظرات شاعر فقید، نصرت رحمانی گردآوری کرد و کتاب «از نقطه تا خط» مجموعه نقد و نظر درباره نصرت رحمانی را نوشت.
کتاب «تاریخچه بلدیه رشت از مشروطه تا ۱۳۲۰» اثری نامآشنا برای مردم رشت است که به سفارش شورای اسلامی شهر رشت و با اسناد بلدیه در نوزده بخش توسط استاد نیکویه گردآوری و نگارش شد و در سال ۱۳۸۷ به چاپ رسید. وی همواره بهرهجویی از اسناد را در نگارش متون تاریخی گوشزد میکرد و معتقد بود؛ تاریخ باید مبتنی بر سند نگارش شود تا با روایتی دقیق به نسل آینده منتقل شود. گیلان در سفرنامههای سیاحان خارجی از دیگر آثار ارزشمند استاد نیکویه است که در شماره ۱۱ مجموعه دانشنامه فرهنگ، تمدن گیلان به سفارش حوزه هنری در نشر فرهنگ ایلیا منتشر شده است.
مهمترین اثر استاد محمود نیکویه که در سطح ملی مورد استقبال پژوهشگران قرار گرفته است، کتاب «نادرهکاران: سوگ ناموران فرهنگی و ادبی» (۱۳۰۴- ۱۳۸۹) ایرج افشار است که زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار و به کوشش محمود نیکویه در تهران و انتشارات موقوفه دکتر محمود افشار در سال ۱۴۰۰ در دو مجلد به نشر رسید.
یاد استاد محمود نیکویه گرامی و روانش مینوی و راهش پررهرو باشد.
نادیا ره، پژوهشگر مطالعات تاریخ و ایرانشناسی
۱۰/ ۱/ ۱۴۰۴
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت برای " شمال ما " محفوظ میباشد.
طراح و کدنویس " گیل دیزاین "
دیدگاهتان را بنویسید